Premier Monti gooit de handdoek in de ring

Doorgaan, nu rechts zijn zakenkabinet niet meer steunt, heeft geen zin, zei premier Monti. Meteen steeg de rente weer.

Nadat Silvio Berlusconi vorige week zijn steun aan het bezuinigingsbeleid heeft ingetrokken en zaterdag aankondigde dat hij opnieuw lijsttrekker wil zijn, heeft premier Monti nog diezelfde avond gezegd dat op deze manier verder regeren geen zin heeft. Hij wil aftreden zodra de begroting is goedgekeurd, nog voor Kerst.

Vanmorgen reageerden financiële markten negatief op deze politieke crisis. Italië gaat nu een paar weken eerder stemmen dan verwacht, mogelijk al in februari. De begroting staat niet ter discussie. Maar er is nauwelijks nog tijd voor de lang bepleite wijziging van de kieswet. Ook de parlementaire goedkeuring van besluiten die het kabinet per decreet had genomen en die onderdeel zijn van de hervormingsplannen, is onzeker geworden.

De beurs in Milaan verloor vanochtend in het eerste half uur bijna vier procent. De rente op Italiaanse staatsleningen was aan het stijgen. Ook de Spaanse rente steeg meteen door de problemen in Italië. Berlusconi was een jaar geleden tot aftreden gedwongen als premier toen de financiële markten hun vertrouwen in hem opzegden.

Het kamp van Berlusconi had aanvankelijk de bezuinigings- en hervormingsplannen van Monti op hoofdlijnen gesteund. Omdat links hetzelfde deed, was de financiële storm rond Italië gaan liggen. Het verschil met de rente die Duitsland moet betalen op zijn staatsschuld, daalde. Monti kreeg in het buitenland veel krediet. Maar in eigen land groeide de kritiek. Links verweet de premier dat zijn kabinet van technocraten te weinig oog heeft voor sociale problemen, en dat ook van de schaarse beloofde maatregelen op dit gebied weinig terecht is gekomen.

Berlusconi ging verder. Hij had zich na zijn aftreden maandenlang stil gehouden, maar begon steeds meer de hoofdlijnen van Monti’s beleid in twijfel te trekken. De premier zou buigen voor Merkel en het land in een neerwaartse spiraal van recessies hebben gebracht. Berlusconi zette zelfs vraagtekens bij het Italiaanse lidmaatschap van de eurozone.

Intussen groeide de onrust in eigen kring. Veel mensen raadden de 76-jarige Berlusconi, tegen wie nog een proces loopt wegens betaalde seks met minderjarige meisjes, terugkeer in de politiek af. Een aantal van hen, onder wie Angelino Alfano, in naam partijleider, stuurde aan op voorverkiezingen. Die zouden vernieuwing en een open debat binnen de partij moeten brengen.

Berlusconi besloot anders. Begin deze maand zette hij definitief een streep door het idee van voorverkiezingen. Donderdag gaf hij de parlementariërs van zijn partij Volk van de Vrijheid (PDL) opdracht zich van stemming te onthouden bij twee decreten waarbij het kabinet het vertrouwen had gevraagd. Alfano zei vrijdag dat de PDL zich niet meer herkende in het beleid van Monti.

„Ik was diep verontwaardigd,’’ zei Monti gisteren in de Corriere della Sera. „Bij mij is de overtuiging gerijpt dat we zo niet verder kunnen gaan.’’ Hij noemde zijn aftreden „onherroepelijk’’. Kleinere centrumpartijen pleiten voor een nieuw kabinet-Monti na de verkiezingen. Monti zelf houdt zich nog op de vlakte.

In de peilingen komt Berlusconi's partij duidelijk achter de favoriete Democratische Partij en achter de populistische beweging van komiek Beppe Grillo. Maar Berlusconi hoopt genoeg macht te krijgen om wetswijzigingen die nadelig zijn voor zijn bedrijf en hem persoonlijk (er lopen nog meer rechtszaken) in een nieuw parlement te kunnen blokkeren.

Berlusconi had zaterdag een einde gemaakt aan de onzekerheid over zijn plannen. Tegen journalisten op Milanello, het trainingscentrum van zijn club AC Milan, zei hij dat zijn partij naar een andere leider had gezocht, maar dat dit niet was gelukt. „Ik doe mee om te winnen”, zei Berlusconi.” En vervolgde: „Ik doe dit uit verantwoordelijkheidsgevoel.’’

Zijn critici zien dat anders. Vrijdag, na de stemming in het parlement, schreef commentator Massimo Giannini van La Repubblica: „Opnieuw is hij bereid het gemeenschappelijke goed op te offeren op het altaar van zijn privé belangen en Russisch roulette te spelen met Italië.’’

    • Marc Leijendekker