Ons recht op kwaliteit

Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Sander Dekker (VVD) heeft laten weten de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) snel te willen hervormen. En radicaal. Kijkcijfers, nu nog van doorslaggevend belang, zullen geen maatstaf voor de programmering meer zijn. En het budget voor de omroepen wordt weliswaar beknot, maar het hangt niet langer af van hun ledental. Kwaliteit, stelt Dekker, geeft recht op een plaats op de publieke zenders.

Het zijn zinnige uitgangspunten.

De publieke omroeporganisaties zijn deel van een achterhaald systeem. Wie er lid van is, heeft zelden in de gaten waar hij dan eigenlijk lid van is of waarvoor. Ooit was een lidmaatschap niet minder dan een overtuiging. Maar de tijden dat het VARA-lid de TROS-avond vermeed, zijn voorbij. Inmiddels is een grote meerderheid van de Nederlandse bevolking geen lid van een omroep en alleen de netcoördinator lijkt het nog te interesseren of een programma van de AVRO of de KRO afkomstig is.

Via die netcoördinator zijn de kijkcijfers verworden van een bron van informatie tot iets wat grenst aan terreur. Het gevolg is dat de NPO zich meet met de commerciële omroepen. Met belastinggeld worden programma’s gemaakt die ook elders gemaakt worden, namelijk door de commerciële zenders, betaald met reclame-inkomsten.

Niet dat commerciële tv- en radiozenders slecht werk leveren. Maar het is niet in hun belang om te verrassen of uit te dagen. Dat leidt tot risicoloze programmering die een zo breed mogelijk publiek aanspreekt.

Het bestaansrecht van de NPO ligt er echter in dat anders te doen en dan is de eis tot kwaliteit een legitieme aansporing. Maar verder maakt de staatssecretaris de indruk dat hij zich wat snel uitgesproken heeft en de portee van zijn eigen besluit nog niet in de peiling heeft.

Hoe gaat hij dit alles regelen? Hoe worden die kwaliteitseisen geformuleerd en door wie? Wie bewaakt ze, wie dwingt ze af?

Dekker heeft er nog weinig idee over. Hij verwees naar „heel deskundige programmamakers” en „de mensen in Hilversum”. Dat doet het ergste vrezen. ‘Hilversum’ probeert al jaren te veranderen, maar kan zich nog altijd niet voorstellen dat het anders zou kunnen dan het altijd ging. In ‘Hilversum’ wordt met tegenzin gefuseerd en verandert er bar weinig.

Natuurlijk hoeven niet alle oudgedienden weg. Integendeel. Continuïteit en expertise zijn belangrijk. Maar Dekker moet nu doorpakken. Worden de omroepen kwaliteitsproductiehuizen, laat ze dat dan ook zijn. Het is tijd voor frisse inzichten die niet door de status quo worden afgeserveerd.