Morgen weer de straat op in Kairo

De Egyptische president Morsi is niet meer onschendbaar, maar het referendum over de grondwet gaat gewoon door. De oppositie legt zich er niet bij neer.

President Morsi heeft dit weekeinde het omstreden decreet ingetrokken waarmee hij zichzelf zo goed als boven de wet had gesteld. Maar wel gaat het referendum over de nieuwe grondwet gewoon door zoals gepland op 15 december. Morsi heeft het leger bovendien de bevoegdheid gegeven om indien nodig burgers te arresteren om de orde te handhaven tot het resultaat van het referendum bekend is.

Het decreet was de directe aanleiding voor het massale straatprotest in Egypte dat nu al meer dan twee weken aanhoudt, en waarbij alleen al in Kairo acht doden zijn gevallen. Maar de oppositie, nu verenigd in het Nationaal Reddingsfront, vindt het intrekken van het decreet niet genoeg. Bijna alle oppositieleiders bleven zaterdag weg van de nationale dialoog waarvoor ze door Morsi waren uitgenodigd. Gisteren zei de oppositie dat zij doorgaat met actievoeren tot het referendum van de baan is. Voor morgen zijn opnieuw massabetogingen aangekondigd door beide kampen.

In Morsi’s nieuwe decreet zijn de scherpste kantjes eraf. Dit en vorige decreten blijven wel onaantastbaar voor de rechtspraak maar er staat niet dat dit ook voor toekomstige decreten geldt. Ook het controversiële artikel dat Morsi toeliet om naar eigen goeddunken maatregelen te nemen om „de revolutie te beschermen” is weg.

Oppositieleider ElBaradei suggereerde dat het intrekken van de ontwerp-grondwet zelf het nieuwe doel is. „Een grondwet die onze rechten en vrijheden elimineert is een grondwet die vandaag eerder dan morgen moet sneuvelen”, zei hij.

Toch is het nieuwe decreet een beetje een overwinning voor de oppositie, zegt Heba Morayef van Human Rights Watch in Egypte. „Het decreet is wat de mensen zo aan het schrikken heeft gebracht. Iedereen vroeg zich af wat de president van plan was met al die macht. Dat het nu ingetrokken is, is op zijn minst een teken dat Morsi zich rekenschap geeft van het effect dat zijn vorige decreet teweeg heeft gebracht.”

Een andere lezing is dat het decreet niet meer nodig was omdat het voornaamste doel was bereikt: het referendum gaat door. Het nieuwe decreet bepaalt dat als de grondwet wordt afgekeurd er directe verkiezingen plaatshebben voor een nieuwe grondwetgevende vergadering die opnieuw zes maanden de tijd krijgt.

Maar Morsi weet goed dat de kans klein is dat de grondwet wordt afgekeurd. „Dit is een land waar de ja-stem het historisch altijd heeft gehaald”, schrijft Nancy Messieh van de think-tank EgyptSource, „zeker wanneer het ja-kamp zijn achterban mobiliseert op basis van religie. Een nieuwe grondwetgevende vergadering zal niet nodig zijn.”

Terwijl het anti-Morsi-kamp kibbelt over boycotten versus nee stemmen zijn Morsi’s Moslimbroederschap en de radicalere salafisten inderdaad al begonnen met campagne voeren voor de ja-stem in de wijken. De eerste (anonieme) sms’en waarin mensen worden opgeroepen om ja te stemmen omdat nee een stem tegen de islam is, zijn al verstuurd.

De Egyptenaren krijgen nauwelijks de tijd om zich een mening te vormen over de nieuwe grondwet: het referendum is binnen vijf dagen. En dat is wellicht ook de bedoeling, stelt blogger en politiek commentator Bassem Sabry.

„Ik heb elk document van de grondwetgevende vergadering sinds de eerste dag bestudeerd, geanalyseerd en becommentarieerd. Ik heb discussiegroepen bijgewoond en academisch materiaal nageplozen. En mensen zoals ik ontdekken elke dag nog nieuwe aspecten. Stel u in de plaats van de gemiddelde Egyptenaar. Die heeft zeker een maand nodig om een geïnformeerde beslissing te kunnen nemen. De snelheid waarmee het referendum wordt georganiseerd lijkt dan ook sterk op een poging om een ja-stem te verzekeren.”

    • Gert Van Langendonck