Laat kinderen weer zingen!

De dochters van redacteur Mischa Spel krijgen privé muziekles, die niet duurder is dan les op de muziekschool. Ergens is iets misgegaan. Maar er is ook een oplossing.

Hélène de Reus geeft aan Muziekschool Opmaat in Vlaardingen vioolles aan Aimee Bangma en Madelon de Winter. Foto Andreas Terlaak

Steeds meer muziekscholen sluiten. Je kunt ook zeggen: steeds meer muziekdocenten starten privélespraktijken. Of: minder subsidie voor muziekonderwijs wordt anders verdeeld. Dat klinkt minder somber en is evenzeer wáár.

Op muziekscholen verschraalde met de krimpende budgetten ook het aanbod. Lessen werden korter en/of duurder, privéles werd vaak groepsles. En leerlingen van muziekscholen zijn, zo wees onderzoek al vaak uit, veelal kinderen van autochtone werkenden.

Op de Muziekschool Amsterdam betaal je nu 834 euro per jaar voor een half uurtje vioolles per week. Mijn dochter heeft privéles van een docente die de muziekschool uit frustratie over de steeds beroerdere lesvoorwaarden de rug heeft toegekeerd. Kosten: 745 euro per jaar. Mijn andere dochter fluit. Op de Muziekschool Diemen kostte dat na aftrek van subsidie 531 euro voor 20 minuten per week. Een privéschooltje om de hoek rekent 640 euro per jaar per half uur. Voor de zekerheid nog even gebeld met Muziekschool Amstelveen: 935 voor een half uur les per week.

Het zijn willekeurige voorbeelden, maar ze ondersteunen een trend. Muziekscholen zijn duurder geworden, particuliere lessen goedkoper. De Amsterdamse cultuurwethouder Carolien Gehrels (PvdA), achternichtje van muziekpedagoog Willem Gehrels die de grondlegger was van de volksmuziekscholen, kiest ervoor budget voor muziekeducatie te verplaatsen. Muziek is voor iedereen, zo redeneert ze, dus kan het geld voor muziekeducatie beter worden besteed aan muziek in de klas voor allen dan aan buitenschools muziekonderwijs voor de happy few.

Amsterdam wil dat elke basisscholier vanaf volgend jaar minimaal één uur muziekles per week krijgt, liefst van een vakdocent. Gehrels plan verdient de hoogste lof, want als dit idee wordt uitgerold is Amsterdam opeens een muziekeducatief walhalla. Relatief, dan. Want één uur is al een stuk beter dan geen uur, maar het is de vraag wat je erin leert. Zuiver zingen? Lijkt me niet. Noten lezen? Ha! Laat staan zelf muziek maken.

Muziekonderwijs is extreem belangrijk. Lees maar eens het onderzoek Muziek maakt slim van muziekpedagoog Hans Gunther Bastian onder basisschoolkinderen, of de bevindingen van Northwestern University waar Amsterdam zijn plannen mede op grondt. Conclusie: hoe meer muziekles, hoe beter bepaalde hersendelen ontwikkelen (de auditieve cortex) en hoe hoger en beter de scores op IQ, sociaal gedrag en concentratie.

Er is veel gezegd over vrij recente fenomenen als Het Leerorkest en Muziek in de Klas, waarbij basisschoolkinderen in achterstandswijken uren per week met instrumentaal onderwijs bezig zijn. Zulke initiatieven zijn leuk, maar luxueus. Want ook deze kinderen met hun violen, cello’s en fagotten leren zelden echt een instrument bespelen. Vier jaar instrumentaal leerorkestonderwijs staat gelijk aan één jaar privéonderwijs, zeiden twee ervaren docenten vorig jaar nog in deze krant. Wat geen reden is die projecten dan maar te staken of er denigrerend over te doen, want als sociaal project zijn ze fantastisch, hartverwarmend en eindeloos zinvol. Maar de kaalslag is zo wijdverbreid dat een focus op achterstandswijken de realiteit al lang niet meer weerspiegelt. In de witte buurten zwijgt de muziek óók.

Je zou het probleem bij de wortel willen aanpakken: laat kinderen weer zingen. Zingen maakt blij. Zingen is gratis. Dus beperk muziekles niet tot een uurtje, maar begin de dag in elk geval op basisscholen weer standaard met zingen, zoals besnorde onderwijzers dat vroeger óók deden. Waarom is dat eigenlijk ooit gestopt? Onderwijzers kregen de vereiste vaardigheden aangereikt op de kweekschool, maar tegenwoordig is muziekles op de PABO een ondergeschikt deel van het curriculum. Een onderdeel dat in elk geval onvoldoende is gebleken om juffen die zelf al een muzikaal kaalgeslagen vooropleiding genoten, alsnog voor muziek en zingen te laten ontvlammen.

Mijn oplossing: maak het voor al die conservatoriumstudenten in Nederland (er zijn er, in het licht van de arbeidsmarkt, veel te veel) verplicht een paar uur per week te zingen of te trommelen met schoolklassen. Investeer in gerichte muzikale bijscholing van gewone juffen en meesters. Zorg dat zij muziek óók leuk gaan vinden. Maak muziek weer een hoofdvak op de PABO. En ten slotte: maak zingen op scholen weer een vast onderdeel van het dagprogramma. Niet alleen met Sinterklaas, altijd. Dáár moet de eerste steen liggen van muziekonderwijs aan kinderen.

En oh ja, veeg dat kersverse wetsvoorstel dat CKV (cultureel kunstzinnige vorming) afschaft, ook meteen van tafel. Een onderwijssysteem waarin kinderen niet meer kunnen leren zingen en musiceren terwijl is aangetoond dat je van muziek slimmer én blijer wordt – dat moet je als land niet ambiëren.