Hamas viert feest van de overwinning

Hamas onthaalde dit weekeinde zijn grote leider, Khaled Meshaal. Hij kwam in Gaza meehelpen „de overwinning” te vieren.

Een Palestijns jongetje met een namaakraket onder de arm schudt Hamas-leider Khaled Meshaal de hand die afgelopen weekeinde uit ballingschap naar Gaza was gekomen. Foto Reuters

Op alle grote kruispunten gemaskerde strijders, behangen met kalasjnikov’s en bazooka’s. Uit geluidswagens schallen strijdlustige liederen. Boven alle doorgaande wegen in Gazastad snoeren met felgroene vlaggen: de kleur van de Palestijnse beweging Hamas.

Hamas voelt zich onoverwinnelijk. Vooral door zijn raketten die onlangs reikten tot aan Tel Aviv en Jeruzalem, diep in Israël. Daarbij kwamen de Arabische delegaties, uit Qatar, Egypte en Tunesië, die het Hamas-bestuur in de door Israël geblokkeerde Gazastrook overlaadden met financiële toezeggingen. En als klap op de vuurpijl kwam dit weekeinde de grote Hamas-baas Khaled Meshaal op bezoek in Gaza om Hamas’ 25ste verjaardag te vieren.

Nooit eerder was Meshaal in Gaza. Hij ontvluchtte als elfjarige de Westelijke Jordaanoever, toen die in 1967 door Israël werd bezet en leeft in ballingschap. Na een mislukte Israëlische poging hem in Amman te vergiftigen (de Jordaanse koning dwong Israël tegengif af) in 1997, steeg hij op de Hamas-ladder tot de hoogste leider van de fundamentalistische beweging. Maar hij bleef een banneling. Jarenlang woonde hij in Syrië. Dit jaar verhuisde hij naar Qatar.

Pas nu, onder het staakt-het-vuren dat Israël vorige maand met Hamas in Kairo sloot, durfde Meshaal zijn Palestijnse vaderland te bezoeken. Eerder riskeerde hij een nieuwe Israëlische liquidatiepoging. En eerder kon Meshaal ook niet, omdat de voormalige Egyptische president Hosni Mubarak, die niets met Hamas ophad, hem niet via Egypte Gaza binnen wilde laten.

De tijden zijn radicaal veranderd sinds de ‘Arabische Lente’. Die bracht de aan Hamas gelieerde Moslimbroeders in Egypte aan de macht. Die maakte dat wapens uit Libie haast vrijelijk hun weg naar de Gazastrook vonden. Die zorgde ervoor dat Hamas de banden met Syrië en Iran losmaakte en terugkeerde in de sunnitische schoot. Nu is Hamas weer een macht om rekening mee te houden.

Dat was de boodschap die Meshaal dit weekeinde naar Gaza bracht. Tienduizenden Gazanen juichten de hem toe toen hij zaterdag vanaf een decor met een reusachtige namaakraket de menigte toesprak. „Vandaag vieren we onze overwinning.”

Zijn toespraak was duidelijk bedoeld voor binnenlands publiek. Meshaal sprak over herovering van het historische Palestina, waarin sinds 1948 ook Israël ligt. „We zullen nooit concessies doen over enig stukje land.” Over geweld als enige verzetsmiddel tegen de Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden. „Zonder verzet geen overwinning.” Over erkenning van Israël: „Nooit”.

Het afgelopen jaar sprak Meshaal gematigder woorden. Zo zei hij dat Hamas een Palestijnse staat accepteert op de Westelijke Jordaanoever en Gaza, op 22 procent van het historische Palestina. Dat zei hij naar aanleiding van de aanvraag voor erkenning van Palestina door de Verenigde Naties, een initiatief van zijn rivaal Mahmoud Abbas, de leider van de Palestijnse Fatah-partij.

De politieke strijd tussen Fatah en Hamas ontaardde na de Palestijnse parlementsverkiezingen van 2006 in een korte burgeroorlog, waarna Fatah de macht greep op de bezette Westelijke Jordaanoever, en Hamas de Gazastrook in handen kreeg. Sindsdien mislukten alle pogingen tot verzoening.

Meshaal betaalde een hoge prijs voor zijn inspanningen om Hamas met Fatah te herenigen: het hele Hamas-leiderschap binnen de Gazastrook keerde zich tegen hem. Maar sinds zijn cruciale rol bij het laatste staakt-het-vuren dat met Israël is gesloten, is Meshaal weer de onbetwiste leider van Hamas. Hij zet de toon.

Meshaal ruimde zaterdag een groot deel van zijn rede in voor de Palestijnse verdeeldheid, die hij „een ramp” noemde en zei te willen oplossen. Toch deed hij geen handreikingen. Meshaal noemde Abbas’ gang naar de VN een „een kleine stap”. En hij zei dat diplomatieke strijd niet succesvol kon zijn zonder geweld. Abbas, die geweld afzweert, kan zich niet vinden in deze radicale lijn.

Bij de grote Hamas-manifestatie waren wel enkele Fatah-vlaggen te zien – een buitengewoon beeld in Gaza, waar Fatah officieus verboden is. Maar, zegt de Gazaanse Fatah-leider Jamal Obeid, die de laatste jaren tientallen malen door Hamas werd opgepakt: „Het is Hamas’ feest”. Waar de grote man van Fatah, Abbas, ontbreekt.

Hamas wil niet zeggen of Abbas is uitgenodigd. Maar zo ja, dan kwam hij nog niet, aldus Obeid: „Als Abbas naar Gaza gaat en naar de Westelijke Jordaanoever terugkeert zonder een verzoeningsakkoord, zijn de mensen enorm teleurgesteld. Zijn bezoek moest het resultaat zijn van concrete eenwording. Als dat nu weer mislukt, komt het nooit meer goed.”

Donia Ismail, een veertigjarige sociale wetenschapper, die niet bij de betoging van Hamas aanwezig was, gelooft er nu al niet meer in. „De Hamas-leiders hebben directe financiële voordelen van de verdeeldheid”, zegt ze. „Als er eenwording komt, moeten er verkiezingen volgen, die Hamas zal verliezen. Nooit zal Hamas zijn machtsbasis in Gaza opgeven.”

Aanhangers van Hamas zijn goedgeloviger. „Hamas is sterker dan Fatah”, zegt Amani Abu Shar (34), die gesluierd naar Meshaal kwam luisteren. „Hopelijk kunnen we volgend jaar heel Palestina bevrijden.”