Hamas-feest met Fatah-vlaggen

Dit weekend bezocht Hamas-baas Meshaal Gaza voor het eerst. De verdeeldheid tussen Fatah en Hamas noemde hij ‘een ramp’, maar de grote man van Fatah, Abbas, ontbrak.

A Palestinian member of the Al-Qassam brigades, the armed wing of the Hamas movement, gives a speech during a rally marking the 25th anniversary of the founding of Hamas, in Gaza City December 8, 2012. Hamas leader Khaled Meshaal, in an uncompromising speech during his first ever visit to Gaza after decades of exile, told a mass rally on Saturday he would never recognise Israel and pledged to "free the land of Palestine inch by inch". REUTERS/Ahmed Jadallah (GAZA - Tags: POLITICS ANNIVERSARY CIVIL UNREST) REUTERS

Correspondent Israël en Palestina

GAZA-STAD. Op alle grote kruispunten gemaskerde strijders, behangen met kalasjnikovs en bazooka’s. Uit geluidswagens schallen strijdlustige liederen. Boven alle doorgaande wegen in Gaza-stad lijnen met felgroene vlaggen: de kleur van de Palestijnse beweging Hamas.

Hamas voelt zich onoverwinnelijk. Vooral door zijn raketten die recentelijk reikten tot aan Tel Aviv en Jeruzalem, diep in Israël. Daarbij kwamen de Arabische delegaties, uit Qatar, Egypte en Tunesië, die het Hamas-bestuur in de geblokkeerde Gazastrook overlaadden met egards en financiële toezeggingen. En als klap op de vuurpijl kwam dit weekeinde de grote Hamas-baas Khaled Meshaal op bezoek in Gaza om de 25ste verjaardag van Hamas te vieren.

Nooit eerder was Meshaal in Gaza. Hij ontvluchtte als elfjarige de Westelijke Jordaanoever, toen die in 1967 door Israël werd bezet en leefde later in ballingschap. Na een mislukte Israëlische poging hem in Jordanië te vergiftigen (hij ontving tijdig tegengif) in 1997, steeg hij op de Hamas-ladder tot de hoogste baas van de fundamentalistische beweging. Maar hij bleef een banneling. Jarenlang woonde hij in Syrië. Dit jaar verhuisde hij naar Qatar.

Pas nu, onder het staakt-het-vuren dat Israël vorige maand met Hamas in Kairo sloot, durfde Meshaal zijn Palestijnse vaderland te bezoeken. Eerder riskeerde hij een nieuwe Israëlische liquidatiepoging. En eerder kon Meshaal ook niet, omdat de voormalige Egyptische president Hosni Mubarak, die niets met Hamas ophad, hem niet via Egypte Gaza binnen wilde laten.

De tijden zijn radicaal veranderd sinds de Arabische Lente. Die bracht de aan Hamas gelieerde Moslimbroeders in Egypte aan de macht. Die maakte dat geavanceerde wapens uit Libie haast vrijelijk hun weg naar de Gazastrook vonden. Die zorgde ervoor dat Hamas de banden met de shi’itische leiders in Syrië en Iran losmaakte en terugkeerde in de sunnitische schoot. Nu is Hamas weer een kracht om rekening mee te houden.

Dat was de boodschap die Meshaal dit weekeinde naar Gaza bracht. Tienduizenden Gazanen juichten Meshaal toe toen hij zaterdag vanaf een decor met een reusachtige nagemaakte Fajr-raket de menigte toesprak. „Vandaag vieren we onze overwinning”, aldus Meshaal.

Zijn toespraak was duidelijk bedoeld voor binnenlands publiek. Meshaal sprak over herovering van het historische Palestina, waarin sinds 1948 ook Israël ligt. „We zullen nooit concessies doen over enig stukje land”. Over geweld als enige verzetsmiddel tegen de Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden. „Zonder verzet geen overwinning.” Over erkenning van Israël: „Nooit”.

Tegen buitenlandse media sprak Meshaal vorige week gematigder. Toen zei hij dat Hamas een Palestijnse staat accepteert op de Westelijke Jordaanoever en Gaza, op 22 procent van het historische Palestina. Dat zei Meshaal na de erkenning van Palestina door de Verenigde Naties, op initiatief van zijn rivaal Mahmoud Abbas, de leider van de Palestijnse Fatah-partij.

De politieke strijd tussen Fatah en Hamas ontaardde na de Palestijnse parlementsverkiezingen van 2006 in een korte burgeroorlog, waarna Fatah de macht greep op de bezette Westelijke Jordaanoever, en Hamas de Gazastrook in handen kreeg. Sindsdien mislukten alle pogingen tot verzoening.

Meshaal betaalde een hoge prijs voor zijn inspanningen, vorig jaar, om Hamas met Fatah te herenigen: het hele Hamas-leiderschap binnen de Gazastrook keerde zich tegen hem. Maar sinds zijn cruciale rol bij het laatste staakt-het-vuren dat met Israël is gesloten, is Meshaal weer de onbetwiste leider van Hamas. Hij zet de toon.

Meshaal ruimde zaterdag een groot deel van zijn rede in voor de Palestijnse verdeeldheid, die hij „een ramp” noemde en zei te willen oplossen. Toch lijkt die verzoening nog ver weg. Meshaal noemde Abbas’ gang naar de VN „een kleine stap”. En hij zei dat diplomatieke strijd niet succesvol kon zijn zonder geweld. Abbas, die geweld afzweert, kan zich niet vinden in deze radicale lijn. Bovendien hebben beide facties nog geen concrete stappen gezet.

Bij de grote Hamas-manifestatie waren wel enkele Fatah-vlaggen te zien – een buitengewoon beeld in Gaza, waar Fatah officieus verboden is. Maar, zegt de Gazaanse Fatah-leider Jamal Obeid, die de laatste jaren tientallen malen door Hamas werd opgepakt: „Het is Hamas’ feest”. Waar de grote man van Fatah, Abbas, ontbreekt.

Hamas wil niet zeggen of Abbas is uitgenodigd. Maar zo ja, dan zou hij nog niet komen, aldus Obeid: „Als Abbas naar Gaza gaat en naar de Westelijke Jordaanoever terugkeert zonder een serieus verzoeningsakkoord, zijn de mensen enorm teleurgesteld. Zijn bezoek moest het resultaat zijn van concrete eenwording. Als dat nu weer mislukt, komt het nooit meer goed.”

Donia Ismail, een veertigjarige sociale wetenschapper, die niet bij de Hamas-betoging aanwezig was, gelooft er nu al niet meer in. „De Hamas-leiders hebben directe financiële voordelen van de verdeeldheid”, zegt ze. „Als er eenwording komt, moeten er verkiezingen volgen, die Hamas zal verliezen. Nooit zal Hamas zijn machtsbasis in Gaza opgeven.”

Hamas-aanhangers zijn goedgeloviger. „Hamas is sterker dan Fatah”, zegt Amani Abu Shar (34), die gesluierd naar Meshaal kwam luisteren. „Hopelijk kunnen we volgend jaar heel Palestina bevrijden.”

    • Leonie van Nierop