EU ontvangt Nobelprijs - ‘vrede is nu vanzelfsprekend’

De voorzitters van de Europese Raad (Van Rompuy, tweede van rechts), het Europese parlement (Martin Schulz, tweede van links) en de Europese Commissie (Barroso, midden) poseren met de Noorse koningin Sonja (links) en koning Harald (rechts), voor aanvang van de uitreiking. Foto Reuters / Berit Roald

De Europese Unie heeft zojuist de Nobelprijs voor de vrede in ontvangst genomen. De toekenning was controversieel, te midden van een economische crisis die het continent verdeelt. Maar Van Rompuy en Barroso zijn ‘trots’ en hebben er vertrouwen in dat de crisis overwonnen kan worden.

De prijs werd in oktober toegekend aan de Unie. Het Nobelcomité was toen unaniem in de beslissing geweest: De EU heeft Europa in de afgelopen zestig jaar aan vrede en verzoening, democratie en mensenrechten geholpen, was de verklaring. Dat hart onder de riem kwam niet geheel toevallig op een moment dat de Unie worstelt met een aanhoudende economische crisis.

‘Een blijvende vrede, niet een ijzige wapenstilstand’

Bij het in ontvangst nemen van de Nobelprijs roemden Herman van Rompuy (voorzitter van de Europese Raad) en José Manuel Barroso (voorzitter van de Europese Commissie) dezelfde eigenschappen van de Unie. Volgens hen was het in de naoorlogse dagen, toen de ‘harten broeiden van rouw en rancune’, een gok om in te zetten op een ‘schitterende toekomst, samen’.

“Natuurlijk, vrede zou naar Europa kunnen zijn gekomen zonder de Unie. Misschien. Maar hij zou nooit dezelfde kwaliteit hebben gehad. Een blijvende vrede, niet een ijzige wapenstilstand.”

De Europese Unie heeft volgens Van Rompuy een ‘geheim wapen’ waarmee die vrede in stand gehouden wordt: altijd overleggen.

“Een ongeëvenaarde manier om onze belangen zo hecht te verbinden dat oorlog praktisch onmogelijk wordt. Door constante onderhandelingen over altijd meer onderwerpen tussen altijd meer landen.”

Rutte noemde de prijs na de bekendmaking in oktober ‘een prachtige erkenning in een moeilijke tijd’.

‘Werkloze jongeren denken bij Europa niet aan vrede’

De toekenning van de vredeprijs zou voor ophef zorgen, dat voorspelde het Nobelcomité voor de bekendmaking al. Europa en de Europese Unie liggen onder vuur om de aanhoudende economische problemen en maatschappelijke onrust. In Griekenland, Spanje en Italië wordt het volk getroffen door verregaande bezuinigingen, opgelegd vanuit de EU.

Ook Van Rompuy sneed de ‘ergste economische crisis in twee generaties’ vandaag aan.

“Ouders die vechten om de touwtjes aan elkaar te knopen, werknemers die onlangs werden ontslagen, studenten die vrezen dat ze, hoe hard ze ook proberen, die eerste baan niet zullen krijgen: als zij denken over Europa, dan is vrede niet het eerste wat bij hen opkomt. We zijn hard aan het werk om deze moeilijkheden te overwinnen, om groei en banen te herstellen. We hebben er vertrouwen in dat we zullen slagen.”

‘Trots om een Europeaan te zijn’

Van Rompuy besloot het dankwoord met een oproep aan de volgende generaties:

“Ons continent, verrezen uit de as na 1945 en verenigd in 1989, heeft een geweldig vermogen om zichzelf opnieuw uit te vinden. Het is aan de volgende generaties om dit gezamenlijk avontuur verder te brengen. We hopen dat ze deze verantwoordelijkheid trots zullen grijpen. En dat ze in staat zullen zijn om te zeggen, zoals wij in Oslo: ik ben trots om Europeaan te zijn.”

De verdeeldheid binnen de EU uit zich ook in de aan- en afwezigen van vanmiddag. Merkel, Hollande en Di Rupo zijn publiekelijk trots, Cameron en de Tsjechische president Klaus moeten er niks van hebben en blijven weg. Rutte is erbij, maar vooral omdat het toevallig goed in zijn schema paste.

    • Peter Zantingh