Berlusconi zet Italië en de eurozone weer op scherp - drie vragen

Berlusconi toen hij zaterdag bij Milanello, het trainingscomplex van zijn club AC Milan, zijn nieuwe gooi naar het premierschap aankondigde. Foto AFP / Giuseppe Cacace

Nieuwe onrust in Italië: Berlusconi kondigde dit weekend aan toch weer premier te willen worden en de huidige premier, Monti, gooide de handdoek in de ring. Drie vragen over het gevolg voor de eurozone, de nieuwe verkiezingen en Berlusconi’s kansen daarbij.

1) Brengt dit de eurozone weer in gevaar?

Berlusconi stapte vorig jaar rond deze tijd op en maakte zo plaats voor Monti’s regering van technocraten, die veel bezuinigingen doorvoerde. Monti oogste daarmee lof in Europa, maar werd er in eigen land - vanzelfsprekend - niet populairder op. Het mes ging erin, terwijl van het aanpakken van de sociale problemen ondanks (schaarse) beloften niet veel terecht kwam.

Goed, ondertussen kreeg Monti andere problemen wel min of meer onder de knie. De rente die Italië betaalt op de staatsschuld, daalde dankzij de hervormings- en bezuinigingsplannen. Maar dat lukte alleen maar omdat het kamp van Berlusconi die plannen steunde, net als de linkse partijen. Nu Berlusconi zijn steun dit weekend introk en Monti daarop ‘diep verontwaardigd’ aankondigde dat hij wil opstappen, dient een nieuwe crisis zich aan. Marc Leijendekker, redacteur Europa bij NRC, zegt:

“Berlusconi is een ongeleid projectiel. Hij maakt hiermee zowel de economische situatie als het Italiaanse politieke beleid wankel. Tot nu toe steunde hij Monti op grote lijnen, maar nu hij dat niet meer doet, groeit de onzekerheid. Dat effect is direct te zien: alle Europese beurzen verliezen vandaag, de rente op de Italiaanse staatsschuld stijgt en de Spaanse, als reactie daarop, ook.”

2) Hoe ziet de nabije politieke toekomst van Italië eruit?

Monti wil opstappen zodra de nieuwe begroting erdoor is. Die begroting staat niet ter discussie en wordt naar verwachting voor kerst goedgekeurd. Monti wil dus ook voor de feestdagen zijn biezen gepakt hebben.

Daarna volgt onzekerheid. De tackle van Berlusconi zorgt voor sluimerende spanningen op rechts en er is nauwelijks nog tijd voor de lang bepleite wijziging van de kieswet. Ook de parlementaire goedkeuring van een aantal besluiten die het kabinet per decreet had genomen, en die onderdeel zijn van de hervormingsplannen, is onzeker geworden.

Er stonden verkiezingen op de kalender voor april 2013, maar die worden enkele weken vervroegd. Mogelijk vinden ze zelfs al in februari plaats.

3) Maakt Berlusconi daarbij kans op een nieuw premierschap?

Het korte antwoord: nee. Hij staat in de peilingen op 15 procent en staat ver achter op de Democratische Partij (die zo’n 35 procent heeft) en de populistische, anti-Europese beweging van komiek Beppe Grillo.

De 76-jarige Berlusconi, tegen wie nog een proces wegens betaalde seks met minderjarige meisjes loopt, was van april 1994 tot januari 1995, van juni 2001 tot mei 2006 en van mei 2008 tot november 2011 al premier. Hij zei zaterdag dat er gezocht was naar iemand die zich heeft bewezen als leider, maar dat zo iemand zich niet heeft aangediend. Dus wil hij het zelf doen, ‘uit verantwoordelijkheidsgevoel’.

Maar hij maakt weinig kans. Europaredacteur Marc Leijendekker nog een keer:

“Hij weet zelf ook dat hij geen kans maakt. Berlusconi heeft altijd veel waarde gehecht aan opiniepeilingen, maakte zijn beleid erop, en ziet nu in dat hij niet gaat winnen. Hij kan weliswaar zijn commerciële tv-zenders inzetten, maar stel dat hij van die 15 procent nog 25 procent zou kunnen maken, dan is dat nog niet genoeg.”

Maar waarom doet hij het dan? Vooral om er zelf beter van te worden, zegt Leijendekker:

“Hij hoopt genoeg macht te krijgen om wetswijzigingen die nadelig zijn voor zijn bedrijf en voor hem persoonlijk (er loopt nog een aantal rechtszaken) in een nieuw parlement te kunnen blokkeren.”

En daar zet hij nu Italië voor op het spel. Zoals een commentator van La Repubblica deze vrijdag zei: “Opnieuw is hij bereid het gemeenschappelijke goed op te offeren op het altaar van zijn privébelangen en Russisch roulette te spelen met Italië.”

    • Peter Zantingh