Zelfs de Zeeuwse camping ontkomt niet aan de crisis

Hoe kon Zeeland zo lang ongeschonden door de economische crisis komen? Familiebedrijven zijn de motor van de Zeeuwse economie. Maar nu raken de buffers op.

Vakantiepark Braakman in het Zeeuwse dorp Hoek is dinsdag failliet verklaard. Foto's Ans Brys

De grasveldjes op vakantie-eiland Braakman liggen bedolven onder een dikke, donkere laag herfstbladeren. Opruimwerkzaamheden hebben nu even geen prioriteit. Het camping- en bungalowpark in het Zeeuwse dorp Hoek is stil en verlaten. Op sommige staanplaatsen liggen wat verloren houtblokjes en PVC-leidingen; het zijn de sporen van stacaravans die vorige week zijn weggehaald. Een verdwaalde Belgische campinggast ruimt schroeven op in het gras. ‘Het kampeerterrein is gesloten voor onbepaalde tijd’, staat op een papier bij de receptie.

Het vakantiepark – 3.500 gasten – maakt een troosteloze indruk. Campinggasten vrezen dat het water en de elektriciteit binnenkort worden afgesloten. De deuren van de sanitairvoorzieningen zitten op slot. De receptie, bistro ’t Hart van Braakman en campingsupermarkt Attent ‘Super op Vakantie!’ zijn dicht. Het surfstrand, de jachthaven en de grote kinderspeeltuin zijn uitgestorven.

Ruim drie weken geleden werd het terrein gesloten. Moederbedrijf Lemonie Investment van de Westermeijer Groep in Arnhem ging begin dit jaar failliet. Het vakantiepark werd afgelopen dinsdag failliet verklaard. Het is nog onduidelijk wat er gaat gebeuren met Braakman. Subtropisch zwemparadijs Scheldorado in het nabijgelegen Terneuzen valt ook onder Lemonie Investment, en is ook dicht. Enkele tientallen banen staan op het spel.

Lang hield Zeeland fier stand in de crisis. Het was het kleine wonder op de Europese arbeidsmarkt. De provincie had het laagste werkloosheidspercentage in Europa, met 2,1 procent in 2009 en 2,7 procent in 2010. En vorig jaar stond Zeeland nog derde op de jaarlijkse provincieranglijst van het Europese statistiekbureau Eurostat.

Maar het beste jongetje van de klas ontkomt niet langer aan de gevolgen van de crisis. Dit jaar kreeg de Zeeuwse economie een aantal grote faillissementen te verwerken (zie inzet).

Zeeland zit met een werkloosheid van 4,6 procent nog ruim onder het landelijke gemiddelde van 6,8 procent, maar is uit de Europese voorhoede gevallen. En de verwachting is dat het aantal werklozen de komende maanden met zo’n 1.000 toeneemt, met de ontslagen bij onder meer Neckermann en fosforfabrikant Thermphos. „Sic transit gloria Zelandiae” (zo vergaat de Zeeuwse grootsheid, red.), mailt een werknemer van Thermphos.

De eerste drie kwartalen van dit jaar gingen 97 Zeeuwse bedrijven failliet, blijkt uit cijfers van de Kamer van Koophandel Zuidwest-Nederland. De hardste klappen vallen in de bouw, de detailhandel, de chemische industrie en de dienstverlening. „De economische crisis is de allesomvattende reden”, zegt gedeputeerde Ben de Reu (Economie, PvdA). Aan doemdenken doet hij niet. „Dit is niet het einde van de wereld. We zitten nu in de middenmoot van Europa qua werkloosheid.”

De Reu verwacht niet meer grote faillissementen. Hij ziet nog genoeg lichtpuntjes. Volgend jaar zullen vier grote bedrijven zich in Zeeland vestigen, zegt hij. Welke bedrijven dat zijn, kan de gedeputeerde nog niet zeggen. Ondernemers zijn minder optimistisch. Voor 2013 verwacht 27 procent van de Zeeuwse bedrijven een daling van werkgelegenheid, blijkt uit een recente enquête van de Kamer van Koophandel.

Grote faillissementen komen in Zeeland – dat een relatief kleine arbeidsmarkt heeft – hard aan, zegt een woordvoerder van de Kamer van Koophandel. „Faillissementen in de industrie, wat gepaard gaat met een flink aantal banen, geven direct een grote weerslag op het aantal banen in Zeeland.”

Hoe kon de kustprovincie zo lang ongeschonden door de economische crisis komen? Familiebedrijven zijn de motor van de Zeeuwse economie, die wordt gedomineerd door de chemische industrie, het toerisme en de agrarische sector. Het percentage familiebedrijven in Zeeland (85 procent) ligt veel hoger dan het landelijke gemiddelde van 69 procent, zo blijkt uit een studie uit 2011 van Roberto Flören, hoogleraar familiebedrijven aan de Nyenrode Business Universiteit. Familiebedrijven worden minder hard geraakt tijdens de crisis, zegt Flören. „Ze spelen met eigen geld, dus ze nemen minder risico’s.” En familiebedrijven blijven in tijden van recessie zo lang mogelijk trouw aan hun personeel, aldus Flören. Zo ook in Zeeland. „En Zeeuwen zijn taaie, geharde overlevers.”

Zeeuwse ondernemers zijn terughoudend met het aantrekken van krediet, zegt curator Benne van Leeuwen, die diverse faillissementen in de provincie begeleidt. „De mentaliteit, ons Zeeuwen bin zuunig, komt in de crisis duidelijk naar voren. Ze zijn calvinistisch. Ze hebben de neiging om zo veel mogelijk zelf te financieren.” Dat er nu veel bedrijven omvallen komt doordat de buffers opraken, aldus Van Leeuwen.

De faillissementen zijn voor Zeeland een wake up call, zegt horecaondernemer Leo van Vliet. Hij is één van de initiatiefnemers van het populaire festival Concert at Sea en is onder meer eigenaar van hotel en congrescentrum De Zeeuwse Stromen in Renesse. Lokaal staat hij bekend om zijn vooruitstrevende ideeën op het gebied van ondernemerschap. „Zeeland stagneert door een gebrek aan visie, ambitie en daadkracht”, zegt hij in zijn hotel, aan de voet van de duinen bij Renesse.

Volgens Van Vliet is er veel mogelijk in Zeeland. Alles is er: havens, water, natuur, infrastructuur, toerisme, visserij, agrarische sector en „de mooiste blauwe lucht”. Van Vliet: „Trek je niet terug in de calimero-rol: een kleine provincie onder de rook van Antwerpen en Rotterdam. Zeeland heeft veel potentie. Benut dat.”

De 57-jarige Van Vliet heeft plannen genoeg. Hij zou graag zien dat in Zeeland alles lokaal geproduceerd en geconsumeerd gaat worden. „Zodat de landbouw en visserij weten voor wie ze het doen, en de consument weet waar het vandaan komt. What you see is what you eat.” Zeeland als een onafhankelijk opererende provincie.

Het is slechts een idee. Maar het is het soort langetermijnvisie dat hij mist bij de gemeentes en de provincie. Zijn advies: investeer minder geld in grote campagnes, zoals ‘Zeeland echt waar’ en ‘Welkom in Zeeland’, en denk na over de toekomst.

Het stoort Van Vliet dat ondernemers amper worden betrokken in de besluitvorming. „We horen heel vaak ‘nee’ als we met ideeën komen.” Hij probeert samen met twee partners een ecologisch hotel te realiseren in een natuurgebied bij de Brouwersdam. Ze zijn al drie jaar bezig, maar het hotel staat er nog steeds niet. „We willen allemaal heel erg graag, maar we verstrikken in regels waardoor het niet kan. En zo gaan er veel plannen van ondernemers in het midden- en kleinbedrijf verloren.”

De gasten van vakantie-eiland Braakman hebben andere zorgen. Ze weten niet waar ze aan toe zijn, van de beheerder hebben ze de afgelopen tijd weinig gehoord. Het laatste nieuws: de gastanken zijn deze week bijgevuld. In zijn stacaravan vertelt Tonnie Burggraaf, woordvoerder namens de campinggasten, dat de boosheid en onzekerheid onder de bewoners groot is. „Wij laten ons niet zomaar wegjagen”, zegt hij.

Ze mogen voorlopig blijven, maar als de elektriciteit en het water worden afgesloten, zijn ze gedwongen te vertrekken. Samen met andere campinggasten – er is een speciaal comité opgericht – patrouilleert hij ’s avonds en ’s nachts op het terrein, tegen inbrekers. De walkie-talkies liggen al klaar op tafel. Koud of niet, ze maken hun ronde.

„Voor je plezier kom je hier niet meer”, zegt Luc Weyers uit Brussel (50), die samen met zijn vrouw een stacaravan heeft op Braakman. Ze zijn een van de vele Belgische gasten op het vakantiepark. „We gaan hier vaak wat drinken of eten in de buurt. Als het park helemaal sluit, houdt dat straks allemaal op. De regio gaat dit voelen.”