opinie

    • Marc Chavannes

Rutte II, ’t zijn net socialisten

Illustratie Ruben L. Oppenheimer

Het ging niet om de bonnetjes. Het debat over de staatssecretaris en zijn ritjes naar Zwolle en Nijmegen was zo pijnlijk voor Mark Rutte en Diederik Samsom omdat de alomvattende knulligheid opnieuw hun pretentie van probleemoplossende daadkracht doorkruiste. Omdat opnieuw ieder moreel benul werd ontkend.

Co Verdaas was maar een maand en een dag staatssecretaris van megastallen. Hij had een jurist nodig om vast te stellen dat hij niet zou wegkomen met z’n declaraties. Noch hijzelf, noch de Staten en Gedeputeerden van Gelderland, noch Samsom en Rutte hadden eerder op grond van hun eigen oordeel bedacht dat politieke bestuurders consequenties moeten verbinden aan de bestaande regels.

Het contrast is zo groot omdat dit kabinet van VVD en PvdA heel goed weet hoe alles moet en zich steeds meer ontpopt als aanhanger van een dwingend soort maakbaarheidsgeloof. Eigenlijk zijn het 21ste-eeuwse socialisten. De VVD breekt de overheid af waar mogelijk, maar de markt moet wel doen wat zij willen. De PvdA laat dat gebeuren ,al gelooft zij instinctief meer in overheidsoplossingen. Qua sturingsdrift doen de liberalen en sociaal-democraten niet voor elkaar onder. De burger, ach ja.

Het begon deze week met het eensgezinde VVD/PvdA-voorstel om meer techniek in het programma van de basisschool op te nemen. Leuk idee. Handen wassen, koken, webdesign en filosofie zijn ook allemaal nuttig. Toevallig heeft een commissie onder voorzitterschap van de huidige minister Dijsselbloem (Financiën) vier jaar geleden vastgesteld dat we eens een poos van het onderwijs moeten afblijven. Wegens vernieuwingsmoeheid.

Sindsdien heeft minister Van Bijsterveldt de scholen opgedragen meer te gaan doen aan rekenen en taal. De scholen verwerken nog de vorige vernieuwingen en veel leerkrachten moeten hun op de Pabo opgelopen achterstanden nog inhalen. Maar techniek is zeker belangrijk.

Leuke ideeën op ieder gebied. Moet kunnen. Een nieuwe Kamer, een nieuw geluid. Alleen is enig geheugen wel meegenomen. Wat dat betreft is staatssecretaris Dekker weinig te verwijten bij zijn aanpak van de publieke omroep. In zijn deze week gepubliceerde visie trekt hij consequenties uit het verdwijnen van de christelijke, socialistische en andere zuilen.

Dekker doorbreekt de fictie dat VARA, AVRO, KRO en de rest nog echt worden gedragen door enthousiaste leden. Omroepbladen en wervingscampagnes hielden met steun van het CDA en de PvdA jaren de gedachte overeind van een levensbeschouwelijk en maatschappelijk representatieve publieke omroep. Rutte I heeft met forse bezuinigingen en fusiedwang al een bom in het Mediapark gegooid. Rutte II plakt het hele bestel nu achter het behang. Nog een bezuiniging en een nieuw criterium waar niemand tegen kan zijn: kwaliteit. Hij zegt het niet, maar kapitein Dekker jaagt alle omroepers van Hilversum in de sloepen onderweg naar een reddingsboot die BBC of VRT heet. De muziek speelt door, maar het wordt dringen bij de railing. Verzin iets wat RTL/SBS laat liggen.

De staatssecretaris doet nog iets: als het aan dit kabinet ligt, worden alle omroepen-zonder-leden die kerk, geloof of humanisme in de ether brengen, gesloten. Begroting naar nul per 1 januari 2016, heet dat. Dat past in de tendens om de strafbaarheid van godslastering te schrappen en de SGP te dwingen vrouwen op de kieslijst te zetten. Godsdienst doe je maar lekker zelf. In de publieke ruimte hebben we er niets voor over. Alsof de publieke ruimte de toevallige meerderheid van de dag toebehoort.

De intolerantie van die maatregelen is fundamenteel anti-democratisch, maar past in de ingezette lijn bij de vorige kabinetsformatie. Toen zei de gelegenheidsmeerderheid van VVD, CDA en PVV: wij willen samen regeren. Met als gevolg hobbybeleid jegens immigranten en rechtzoekenden. Bij de formatie van dit jaar was het niet zozeer ‘de Kamer’, maar de gelegenheidsmeerderheid van VVD en PvdA die zei: de kiezer heeft gesproken. Alsof-ie dit bedoelde.

Vervolgens besloot deze meerderheid intern geen compromissen te zoeken, maar elkaar om de beurt een onderwerp te gunnen. Men werd het soms zelfs eens door middel van een technocratische oplossing van een vaak in wezen politiek keuzevraagstuk – zie de bezuinigingen op zorg en werkloosheid. De elkaar gegunde thema’s werden dus vooruit beslist door één coalitiepartij, dat wil zeggen een betrekkelijk kleine minderheid van de Kamer. Rutte II is eigenlijk een minderheidskabinet van twee partijen living apart together.

Het kabinet werd dinsdag bij de Algemene Beschouwingen door de Eerste Kamer herinnerd aan de noodzaak ook daar steun te vinden. Dat werd grijnzend erkend door de premier, maar dat besef zit niet in de genen van Rutte II. Rekening houden met minderheden is de essentie van de parlementaire democratie. De huidige omgang met levensbeschouwelijke partijen, omroepen en zorgvragenden illustreert eenzelfde ‘wij-zijn-nu-aan-de-beurt’-mentaliteit als onder het kabinet-Wilders I.

Het merkwaardige is dat VVD de sturingspretentie van de PvdA van de jaren zeventig heeft overgenomen, zij het met een ander verhaal. Via de markt. De PvdA doet mee uit ideologische verlegenheid. Bij de technocratische aanpak van Bleek Paars valt de creditzijde toe aan private partijen, terwijl de debetzijde publiek eigen risico werd. Zie de banken, zie Amarantis, zie de woningbouwcorporaties, zie de zorg. Niemand regeert, maar de meerderheid is de baas.

U kunt de auteur e-mailen via opklaringen@nrc.nl

    • Marc Chavannes