Nieuwe leider met weinig toekomst

Peer Steinbrück wordt zondag officieel gekozen als lijsttrekker van de de sociaal-democratische SPD. Niet iedereen in de partij is daar blij mee.

Bondskanselier Angela Merkel luistert naar een toespraak van Peer Steinbrück in de Bondsdag. Komend najaar zijn in Duitsland Bondsdagverkiezingen. Foto AFP

De Duitse sociaal-democraten staan voor een lang en zwaar verkiezingsjaar. Over tien maanden wordt een nieuwe Bondsdag gekozen en de partij beschikt met de 65-jarige Peer Steinbrück over een gehavende lijsttrekker, die maar niet loskomt van steeds nieuwe onthullingen over vermeend gesjoemel.

Nadat hij in september naar voren werd geschoven als nieuwe lijsttrekker, rakelden zijn tegenstanders op dat hij weinig verscheen in de Bondsdag, maar wel kapitalen verdiende als veelgevraagd spreker.

Steinbrück, die beschikt over een snel brein en een scherpe tong, maakte daarop precies bekend wat hij had bijverdiend: 1,25 miljoen euro met tachtig toespraken over ruim drie jaar. En nu moesten de collega’s van de regeringspartijen ook maar eens transparant zijn, vond hij. Maar het werkte niet. De lancering van Steinbrück als SPD-lijsttrekker mislukte, maar leidde er wel toe dat hij nu bekendstaat als de ‘toesprakenmiljonair’.

Deze week ging het weer mis. Hij was van plan een toespraak te houden bij een Zwitserse bank – alsof hij een lange neus wilde trekken naar zijn critici. Het honorarium van 15.000 euro zou hij schenken aan Terre des Hommes, zo maakte zijn woordvoerder bekend. Maar uitgerekend deze week deed justitie een inval bij de bank waar Steinbrück vrijdagavond die tafelrede zou uitspreken.

De SPD-voorman zegde ijlings zijn provocerende optreden af. Maar de gebeurtenis zal ongetwijfeld een schaduw werpen over het SPD-congres dat zondag in Hannover wordt gehouden. Steinbrück wordt daar officieel aangewezen als kandidaat voor het kanselierschap. Hij had er graag een verse start willen maken.

Hoe aantrekkelijk is aangeschoten wild voor potentiële kiezers?

Vooral de eigen achterban heeft inmiddels grote aarzelingen. En niet alleen omdat hij veel geld heeft verdiend. Is hij bijvoorbeeld niet te oud? Mocht hij bondskanselier worden, dan is hij na zijn aantreden eind volgend jaar al bijna 67. Daarmee zou hij tot de oudste regeringsleiders van de Europese Unie behoren. Kan hij als oudere man wel winnen van Merkel, een vrouw die bijna tien jaar jonger is, ervaring heeft in het ambt en geldt als de machtigste politicus van Europa?

Steinbrück is ook kwetsbaar omdat hij – in tegenstelling tot Merkel – nog nooit een verkiezing gewonnen heeft, zoals zijn tegenstanders graag onderstrepen. En er zijn vragen over zijn voor de linkervleugel van de SPD nogal rechtse profiel. Dat hij in het opinieblad Cicero provocerend zei „dat er sociaal-democraten zijn die werkelijk geld verdienen, zoals ik”, wordt hem zeker niet door iedereen in de partij in dank afgenomen.

Steinbrück heeft alleen fans onder mensen die houden van eigenzinnigheid, tegendraadsheid en ironie, zoals zijn politieke peetvader oud-bondskanselier Helmut Schmidt. Toen Steinbrück deze week gevraagd werd of zijn leven erg is veranderd sinds hij is genomineerd als lijsttrekker, antwoordde hij: „Ja, enorm. Ik sta om half tien op. Speel twee potjes schaak. Ga dan wat golfen met vrienden. Na de lunch doe ik een tukje. En ’s avond kijk ik tv.” Daarmee stak hij de draak met de karikatuur die de media van hem hebben gemaakt.

Velen in de partij vrezen dat Steinbrück heerszuchtig zal optreden. Het eerste wat hij zei na zijn nominatie in september was: „Ik wil wel wat beenruimte.”

Zo wil hij niet toegeven aan de linkervleugel die eist dat de partij maatregelen treft om de hoogte van de pensioenen te garanderen – onbetaalbare symboolpolitiek vindt hij dat. Net als in alle andere Europese democratieën bevinden zich ook in Duitsland de meeste kiezers in het midden van het politieke spectrum. En daar wil Steinbrück ook zitten.

Het pensioenconflict dreigde hoog op te lopen, en is daarom ondergebracht in een commissie onder leiding van de premier van Noordrijn-Westfalen, Hannelore Kraft.

Velen sociaal-democraten vragen zich intussen af waarom is zij niet de kanselierskandidaat is geworden. Zij is ook een vrouw, populair en heeft bewezen dat zij verkiezingen kan winnen.

Dat is simpel, zeggen waarnemers: geen politicus in Duitsland kan de komende verkiezingen winnen van Merkel. De SPD wil Kraft niet „voortijdig afbranden”. Nadat Steinbrück heeft verloren, kan hij weer toespraken houden en nog rijker worden. Steinmeier en Gabriel worden minister in de komende ‘grote coalitie van CDU/CSU en SPD, onder leiding van Merkel. En daarná komt Hannelore Kraft, misschien, aan de beurt.

Het is tekenend voor het karakter van Steinbrück dat hij zijn rol in dit schaakspel met verve speelt. De vaste overtuiging uitstralend dat niets zeker is in de politiek en dat hij wel degelijk een goede kans maakt de volgende bondskanselier van Duitsland te worden.