Microscopisch fossiel van klokdiertje gevonden

Microfossiel van een klokdiertje. Foto PNAS

Een onfortuinlijk klokdiertje kwam 200 miljoen jaar geleden vast te zitten in een cocon van een bloedzuiger waar nu de zuidpool ligt. De cocon verhardde en versteende later, met de eencellige er nog in. Een internationale groep van onderzoekers beschreef het bijzondere microfossiel, verzameld tijdens een Duitse zuidpoolexpeditie, deze week in het wetenschappelijke tijdschrift Proceedings of the National Academy. Eencelligen fossiliseren maar zelden, omdat ze niet uit harde delen bestaan.

Het fossiel lijkt als twee druppels water op de nu nog levende klokdiertjes van het geslacht Vorticella. Antoni van Leeuwenhoek zag en beschreef deze eencelligen voor het eerst, in 1674.

Klokdiertjes zijn veel voorkomende watermicroben. Met hun ‘staart’ verankeren ze zich aan schelpjes en planten, met hun ‘kopje’ filteren ze voedsel uit het water.

Het gevonden fossiel is minuscuul en van goede kwaliteit: het druppelvormige lichaampje is 25 honderdste millimeter groot, de windende steel is twee keer zo lang. Zelfs zijn celkern is nog zichtbaar, als een soort hoefijzer in het midden van het lichaam.

Uit de vondst van het microfossiel leiden de onderzoekers af dat de vindplek, Timber Peak, destijds een ondiepe zee is geweest, of een riviervlakte.

Regenwormen en bloedzuigers leggen ook tegenwoordig hun eieren nog in cocons. Die zijn eerst nog slijmerig en week, maar harden na een paar dagen uit. De onderzoekers denken dat het klokdiertje zich aan de cocon heeft gehecht toen deze nog zacht was. Daarna verhardde de cocon en kwam de microbe vast te zitten.

De onderzoekers noemen deze cocons daarom een ‘conservatie-fuik’, vergelijkbaar met hars waar insecten in vast komen te zitten en later verstenen tot barnsteen, of asfaltputten waarin de botten van dieren maar langzaam vergaan.

De onderzoekers wijzen erop dat paleontologen misschien nog veel meer fossielen van micro-organismen in versteende cocons kunnen vinden. Tot nu toe hebben hun collega’s deze fossielen genegeerd, vinden zij.

In 1994 vond een andere groep onderzoekers al eens een fossiel rondwormpje van een halve millimeter lang in een bloedzuiger- of regenwormcocon. De ontdekkers schatten de ouderdom van dit fossiel destijds op ongeveer 140 tot 100 miljoen jaar oud.

    • Lucas Brouwers