Opinie

Gat in de kunstmarkt

Langzamerhand krijgen we Amsterdam terug. Lijn vier rijdt al een paar maanden weer door de Utrechtse straat, het Stedelijk Museum is weer open, het boren voor de Noord-Zuidlijn van de metro is voltooid, over een paar maanden kunnen we gewoon het Rijksmuseum in en de redactie van deze krant is terug in het centrum. Alleen het Van Gogh is nu een paar maanden dicht. Daarover later meer.

En er is nog iets ongelofelijks gebeurd. De Nachtwacht staat weer op het Rembrandtplein, in drie dimensies. Een korte voorgeschiedenis. Wegens woon-werkverkeer kwam ik destijds iedere werkdag op dit beroemde plein. Toen opeens stond daar het vendel van Frans Banning Cocq, zoals geschilderd door Rembrandt, maar hier in drie dimensies. Een hechte groep van 22 bronzen standbeelden. Indrukwekkend. Al vlug bleek dat de toeristen dit ook vonden. Ze gingen tussen de krijgslieden staan en sloegen een arm om de schouders van zo’n oude soldaat, of ze gingen gehurkt voor het gezelschap zitten, en ze lieten zich kieken. Sommigen braken bij wijze van souvenir een vinger af. Door onbekende oorzaak zijn er eens twee beelden omgevallen. Ook een fotootje waard. In ieder geval, dat bezoek aan Amsterdam was niet vergeefs geweest.

Toen, een jaar of vier geleden, was de Nachtwacht opeens spoorloos verdwenen. Ik schreef er een stukje over, kreeg veel reacties. Een bereisde lezer schreef me dat het gezelschap nu op het plein voor het Poesjkinmuseum in Moskou staat. Er is nog een Nachtwacht, in Sint Petersburg, en dan hebben we de derde, in het Groningse kuuroord Fontana Bad Nieuweschans. Volgens Het Parool is dit de oorspronkelijke driedimensionale, gemaakt door de Russische kunstenaars Alexander Taratynov en Mikhail Dronov. Die is nu weer terug. Voor hoe lang?

Het liefst voor altijd. Dat wil de Beheersstichting Rembrandtplein/Thorbeckeplein. Volgens de voorzitter, Ton Poppes, zou het bedrijfsleven de beelden moeten adopteren. Taratynov denkt dat met anderhalf miljoen euro de zaak beklonken is. Dat is 68.181 euro per beeld. Op het eerste gezicht lijkt het veel, maar bedenk dat we deze Nachtwacht dan praktisch voor de eeuwigheid hebben. Hoeveel heeft de renovatie van het Rijksmuseum gekost, wat hebben we in het Stedelijk geïnvesteerd, voor hoeveel geld wordt het Van Gogh nu opgeknapt? De kunst in het algemeen is een van de belangrijkste Amsterdamse attracties. De gemiddelde toerist geeft hier ongeveer 200 euro per dag uit. Als hij straks thuis een fotootje van zichzelf kan laten zien waarop hij samen met Banning Cocq staat, kan het nog meer worden. Zo is de moderne toerist: hypergevoelig voor souvenirs waarin hij zelf ook een rol speelt. Thuis laat hij de trofee aan zijn familie en vrienden zien. Die willen ook naar Amsterdam. Zo heeft deze Nachtwacht op langere termijn een onbecijferbaar cumulatieve werking.

Maar het kan nog beter. In de loop van het volgend jaar gaat het gerenoveerde Van Goghmuseum weer open. Een van de beroemdste schilderijen daar is De Aardappeleters, gemaakt in 1885, in Nuenen. Daar zit in een kale kamer de familie De Groot aan de maaltijd. Van links naar rechts: de vader die zijn pet heeft opgehouden; een vrouw met een kapje; een meisje met haar rug naar de schilder; nog een man met een pet op; ten slotte weer een vrouw met een kapje. Op tafel de bak met aardappels. Van dit meesterwerk gaat een onzegbare armoede uit. En het is ook leerzaam. Zo moet je je het proletariaat in het midden van de negentiende eeuw voorstellen.

Als er één schilderij geschikt is om een driedimensionale versie van te maken, dan is het dit. Misschien dat Taratynov en Dronov zich nog eens laten inspireren, en anders zijn er genoeg Nederlandse kunstenaars die dit werk aankunnen. Stel je voor: ze beginnen nu. Over een jaar is het klaar. Het krijgt een plaats ergens tussen het Stedelijk en het Van Gogh in. Dan, in het voorjaar van 2014, volgt de feestelijke onthulling. Net als dat het geval is bij de Nachtwacht, is deze beeldengroep vrij toegankelijk, je kunt op je hurken tussen de familie in gaan zitten, doen alsof je een vorkje meeprikt, en dan natuurlijk op de foto. Ik denk dat De Aardappeleters net als de Nachtwacht op deze manier een wereldsucces kan worden.

Ten slotte nog iets wat me verbaast. De Nederlandse kunst doet weinig aan commercialisering. In Parijs staan in de souvenirswinkels een miljoen Eiffeltorentjes en Arcjes de Triomph te koop. In Athene de Acropolisjes. Kleine replica’s van het Paleis op de Dam, de Gevangenpoort of de Hef zie je hier nergens. Volgens mij zou je met Nachtwachtjes en Aardappeletertjes een gat in de markt ontdekken. Met andere woorden: de toeristenindustrie kan nog beter. Denk ook aan Het Lieverdje.