Deens studeren in Groningen? Nej, tak

Taalkunde

In Groningen wil de universiteit Fins, Hongaars, Noors en Deens opheffen. Politici maken zich zorgen.

De Rijksuniversiteit Groningen zal het weten dat ze een serie kleine talen wil schrappen. Anderhalve week geleden kondigde haar letterenfaculteit aan de studies Fins, Hongaars, Noors en Deens vanaf 2013 niet meer aan te bieden. Sindsdien is het protest over dit besluit alleen maar gegroeid.

Al snel liet voorzitter Karl Dittrich van de VSNU, belangenbehartiger van de veertien universiteiten, zich in dagblad Trouw ontvallen dat studenten alle Europese talen moeten kunnen studeren aan een universiteit in Nederland of Vlaanderen. Ook Fins of Hongaars dus – voor die talen was de Groningse opleiding de enige. “We hebben die talen hard nodig vanwege de internationalisering en de handel”, zei hij.

Daarna kwamen er zorgen vanuit de politiek. Kamerlid Jasper van Dijk (SP) diende eergisteren een motie in om kleine talen in Nederland te beschermen – eerder had de Universiteit Utrecht al Portugees geschrapt, en de Universiteit van Amsterdam het Roemeens, betoogde hij. Op diezelfde donderdag stelden de getroffen Groningse taalwetenschappers een online petitie op, waar mensen kunnen protesteren tegen het besluit van de faculteit.

De Groningse hoogleraar Finoegrische talen Cornelius Hasselblatt zegt dat hij het bericht van de faculteit ‘zonder waarschuwing vooraf’ te horen kreeg. Hij vindt het onbegrijpelijk. “We zouden niet rendabel genoeg zijn. Maar dat zijn we nooit geweest en zullen we nooit zijn, met onze kleine studentenaantallen.”

Volgens hem brengt zijn vakgebied niet alleen kennis over een taalfamilie met een aparte structuur, het geeft ook inzicht in de geschiedenis van Europa, en het is van belang voor de economische en culturele banden met Noordoost-Europa.

De decaan van de letterenfaculteit in Groningen, Gerry Wakker, zegt dat er weinig keuze was. Voor de periode 2013-2016 gaapte er een gat in de begroting van 8 miljoen euro doordat de bijdragen vanuit het Rijk en ook vanuit de universiteit zelf afnemen.

Weinig studenten

Want terwijl de studenteninstroom aan universiteiten groeit, is het beschikbare geld vanuit het Rijk niet mee gegroeid. VSNU berekende onlangs dat de bijdrage van het Rijk per student in de periode 2000-2013 is gekrompen van 19.000 naar 13.000 euro. Aangezien de instroom in Groningen bij de Europese talen min of meer constant ligt rond de 110 à 115, komt er per saldo steeds minder geld binnen. Daarnaast heeft het college van bestuur nog een bezuiniging doorgevoerd. Voor de letterenfaculteit kwam die op 1,7 miljoen euro.

“We hebben daarom besloten in die studies te snijden waar weinig studenten op af komen. We vinden dat zelf heel verdrietig”, zegt ze. De instroom van dit jaar telt 1 student Fins en 1 student Deens. Noors: 0. Hongaars: ook 0. Voor Zweeds en Russisch meldden zich in beide gevallen 9 studenten. Zweeds en Russisch blijven nog wel bestaan, naast Duits, Engels, Frans, Spaans en Italiaans.

Drie jaar geleden werd dezelfde discussie ook al gevoerd in Groningen. Toen al lagen de Finoegrische talen onder vuur. De Utrechtse letterkundige Frits van Oostrom kan het zich nog herinneren. Als voorzitter van het regieorgaan Geesteswetenschappen overlegde hij destijds met Groningen en onder meer de ambassadeur van Hongarije over mogelijke oplossingen. Het idee werd geboren om de opleidingen in Europese talen tot een brede bachelor samen te voegen.

Die bachelor, Europese talen en culturen, komt er volgend jaar. Maar op het laatste moment zijn Fins, Hongaars, Estisch, Noors en Deens eruit geschrapt. Wat vindt Van Oostrom ervan? “Je kunt niet altijd alles behouden. Dood hoort bij het leven. Blijkbaar is de nood nu erg hoog in Groningen. Ik ga ervan uit dat ze goed over dit besluit hebben nagedacht. Maar als je iets opheft krijg je het nooit meer terug.”

Decaan Wakker zegt dat het idee juist was om kleine talen als Fins en Noors onder de paraplu van de brede bachelor Europese talen en culturen beter te beschermen. “Het is extra zuur dat nu, net voor de start van deze nieuwe opleiding, alweer gesneden moet worden in het aanbod.”

Dit heeft meteen tot gevolg dat de Rijksuniversiteit Groningen niet meer voldoet aan de prestatieafspraken die het maakte met het ministerie van Onderwijs – sinds vorig jaar moeten universiteiten verantwoording afleggen over hun plannen in zogeheten prestatieafspraken. In die van Groningen staat nog het voornemen om de gespecialiseerde bacheloropleidingen in Taal en Cultuur naar één brede bachelor onder te brengen.

Hoogleraar Hasselblatt begrijpt ook niet waarom er ondanks het geldgebrek toch ruimte is voor het opzetten van nieuwe studies, zoals Portugees en East-Asian Studies. Moeten de universiteiten zich niet juist profileren met unieke opleidingen? Springt Groningen met studies Portugees en Chinees niet juist in een heel drukke vijver? De opleiding Finoegrische talen is wel uniek in Nederland, zegt hij. Buiten Finland, Hongarije en Estland zijn er alleen nog leerstoelen in Göttingen, Hamburg, München, Uppsala en Wenen.

Decaan Wakker herhaalt het besluit te betreuren. Volgens haar kunnen Fins, Hongaars, Noors en Deens alleen overleven als er “van buiten geld bij komt”. De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen heeft tien jaar geleden in het rapport ‘Vensters op de wereld’ al ervoor gepleit een aparte financiering op te zetten voor kleine talen, die niet is gebaseerd op studentenaantallen, maar op wetenschappelijke kwaliteit. Minister van Onderwijs Jet Bussemaker (PvdA) antwoordde gisteren op Kamervragen niet de indruk te hebben dat “het basisaanbod van opleidingen in gevaar is”.