Vurig hopen op een digitale boom

Amazon en Google staan te trappelen om Latijns-Amerika te veroveren met e-books. Zal dat het continent aan het lezen krijgen?

Een stel op de Feria Internacional del Libro, oftewel de Internationale Boekenbeurs in het Mexicaanse Guadalajara Foto AFP/Hector Guerrero

Op de grootste boekenbeurs van de Spaanssprekende wereld, de Feria Internacional del Libro in het Mexicaanse Guadalajara, is nog opvallend veel papier te bespeuren. Dit terwijl de meeste aanwezige uitgevers het nog slechts als een kwestie van tijd beschouwen voor het e-book het continent verovert. ‘Publish e-books now!’ staat er schreeuwerig op een groot projectiescherm. Amazon werkt inmiddels vanuit Brazilië en Google onderhandelt over een kantoor in Mexico.

Het e-book biedt voor het immense continent grote distributievoordelen, maar zeker is de doorbraak van het medium nog niet. De leescultuur Latijns-Amerika is zwak. De oorzaken liggen onder andere in de grote armoede op het continent dat in 30 jaar drie Nobelprijswinnaars (Gabriel García Márquez, Octavio Paz en Mario Vargas Llosa) voortbracht, dat 167 miljoen armen en 66 miljoen extreem armen telt, en de inkomensongelijkheid, die het lezen van boeken een elitaire aangelegenheid maakt.

Maar ook het gebrek aan het bijbrengen van ‘de liefde voor het boek’ is volgens de Mexicaanse boekpromotor Juan Domingo een oorzaak. „Het grote probleem is dat lezen wordt bijgebracht als ware het een plicht. Op scholen moeten kinderen stukken van klassiekers opdreunen, zonder erover na te denken. Dat stimuleert niet echt,” meent hij.

Volgens Domingo is het een denkfout van ‘overenthousiaste multinationals’ dat het e-book ervoor gaat zorgen dat er meer gelezen zal worden. „Mensen die nu niet lezen, gaan niet opeens een e-book lezen.”

Die mening deelt hij met de Argentijnse uitgever Alejandro Katz. Evenmin gelooft die dat er door de digitale revolutie plotsklaps veel verborgen schrijftalent komt bovendrijven, zoals wel wordt geopperd. „Er zijn weinig Mexicanen die zo snel mogelijk een Argentijnse debutant willen lezen. En goede auteurs vinden hun publiek toch wel, kijk maar naar Roberto Bolaño.”

Toch wordt Latijns-Amerika, met een door economische voorspoed snel groeiende middenklasse, taaluniformiteit en zo’n 500 miljoen inwoners, gezien als een uitgelezen mogelijkheid om digitale boeken te verkopen.

Daarom denkt Katz dat de kleine en middelgrote uitgevers nu aan het werk moeten om hun content te digitaliseren, want dat de toekomst bij het e-book ligt is voor hem een realiteit. „Dit gebeurt echt nog te weinig, terwijl de kosten niet hoog zijn,” zegt hij. Probleem is volgens Katz dat hoogopgeleide IT’ers in Latijns-Amerika hun weg naar de uitgeverijen niet weten te vinden.

Het aantal titels dat als e-book geregistreerd staat, steeg van vier procent in 2003 tot vijftien procent vorig jaar. Vorig jaar streek Amazon neer in Sao Paolo en Google voert al enige tijd verkennende gesprekken in Mexico.

Maar de lezer lijkt vooralsnog ongrijpbaar. „Er is hier geen gewoonte om statistieken over het leesgedrag goed bij te houden,” vertelt Bernardo Jaramillo Hoyos van het onderzoeksinstituut CERLALC, dat onder UNESCO valt. Met beperkte data van zeker niet alle landen geven de cijfers van het instituut een schets: Brazilië, Mexico en Argentinië zijn in theorie, door inwonertal en de groeiende economieën van de eerste twee, de belangrijkste afzetmarkten. De keerzijde is ontmoedigend: 73 procent van de Mexicanen geeft aan überhaupt niet te lezen en in Brazilië is dit helft.

„Van heel veel landen is haast niets bekend en dat maakt het ook moeilijk voor bedrijven als Amazon. Zij doen uiteraard zelf onderzoek, maar hebben dezelfde problemen als wij,” aldus Jaramillo Hoyos. En het schier ontembare optimisme van Amazon lijkt inmiddels ook al te zijn afgestraft. Het bedrijf is vaag over haar exacte plannen en de lancering van de Kindle is in Brazilië al twee keer uitgesteld.

Daar komt bij dat elke uitgever op het continent, waar nepboeken, -dvd’s en -cd’s vaak pal op de stoep voor de officiële uitbaters tegen een fractie van de prijs worden verkocht, zich wil hoeden voor illegale kopieën. „De technologie is er, maar ik vermoed dat veel uitgevers in Brazilië terughoudend zijn, omdat zij zich zorgen maken over de piraterij,” zegt Dolores Manzano van de Braziliaanse organisatie voor het boek. „Alle jongeren in Brazilië downloaden en kopiëren tegenwoordig. En alles is uiteindelijk te kraken,” licht zij toe.

Daar komt bij dat het voor buitenstaanders lastig lijkt om de vaak gesloten bolwerken van de uitgevers van bonafide boeken te leren kennen.

Luis Collado van Google Books in Spanje en Portugal wuift de twijfels weg: „Er zijn altijd mensen die het slechtste scenario voorspellen. Ik zie hier alleen maar mogelijkheden.” Collado denkt dat met name het onderwijs gebaat is bij het e-book. In een land als Mexico, waar de afstanden groot zijn, kunnen leerlingen met een e-book toch onderwijs op maat krijgen.

De voorspelde prijsdaling van dragers (tot een aantrekkelijke 40 dollar) en het e-book dat goedkoper is dan papier, moet niet-lezers over de streep trekken. Smartphones zijn nu in ieder geval al door alle sociale klassen heen te vinden.

Opvallend genoeg trekken boekenbeurzen zoals die in Guadalajara ondertussen niet alleen die zeldzame veellezers: veel Mexicanen die normaal gesproken geen of nauwelijks boeken kopen, maken er een uitje van. En ze kopen er een boek. Van papier.

    • Alex Tieleman