Tot 15 graden onder nul vannacht? Speculeren over Elfstedentocht begint

TECHENDORF - Sfeerbeeld van een toerrijder met aangevroren rijp om zijn gezicht vrijdag vanwege de vorst tijdens de Alternatieve Elfstedentocht op de Weissensee. Ruim 1400 toerrijders leggen de 200 kilometer af op het bergmeer in de Alpen op een hoogte van 960 meter boven de zeespiegel. Archieffoto van een toerrijder met aangevroren rijp om zijn gezicht vanwege de vorst tijdens de Alternatieve Elfstedentocht op de Weissensee. Foto ANP / Vincent Jannink

Het gaat volgens de laatste voorspellingen enorm vriezen vannacht. En met minima tot vijftien graden onder de nul speculeren de echte diehards al over de tocht der tochten. Giet it oan of net, vragen de schaatsliefhebbers zich nú al af. De echte meteoroloog waagt zich niet aan een voorspelling, maar nrc sprak drie alternatieve weerexperts.

Twitter avatar JohanSnel Johan Snel Hoor ik daar het woord ‘elfstedentocht’ vallen?
Twitter avatar Frogchoir Marloes Komende nacht -14. Volgende nacht -13. Zondag Elfstedentocht.
Twitter avatar AxelLand Axel Land Het is wachten tot het eerste schaap over de dam is dat roept dat het een mogelijke elfstedentocht voelt aankomen
Twitter avatar kikibakker Kiki Bakker Belangrijkste nieuws weer gehad. Kunnen we het dan nu eindelijk over de elfstedentocht hebben? #koud
Twitter avatar AnnetteGerrit Annette Gerritsen Ooooow ja! De eerste keer voorruit krabben is weer een feit… Wanneer komt ‘ie? #elfstedentocht #keizersrace

Maar hoe enthousiast er nu al over getwitterd wordt, zo stil houden meteorologen zich over de befaamde tocht. “Daar doen we geen uitspraken over”, wordt er ietwat kribbig geantwoord als het woord ‘Elfstedentocht’ valt. Nog veel te ver weg, opperen ze. Het weer van morgen voorspellen is al moeilijk genoeg, zeggen ze er net nog niet bij. Dus gooiden we het over een andere boeg. We belden met mensen die er al wel voorzichtig uitspraken over durven te doen.

‘Er ligt nog niet eens ijs en je vraagt al naar de Elfstedentocht’

Neem Ton Lindemann. De 55-jarige amateur-meteoroloog houdt in zijn tuin dagelijks weerontwikkelingen in de gaten. “Ik heb tal van weerinstrumenten in mijn schuur en via een automatisch weerstation krijg ik alle metingen binnen”, aldus Lindemann.

Die kan ons vast iets vertellen over de Elfstedentocht, dachten wij zo. Maar daar dacht hij zelf iets anders over:

“Er zijn net drie sneeuwvlokken gevallen en je vraagt al naar de Elfstedentocht. Er ligt nog niet eens ijs.”

Na flink wat aandringen, waagde hij zich toch aan het uitspreken van een weersverwachting:

“Als ik kijk naar de seizoensverwachtingen van de Britse nieuwsdienst, kan ik wel zeggen dat de winterse maanden waarschijnlijk iets kouder zullen uitvallen dan normaal. Maar het blijft beukennootjes tellen hoor, want vaak komen deze voorspellingen absoluut niet uit. Er is nog niets in kan en kruiken.”

Lindemann schaart zich met zijn voorzichtigheid onder het meteorologenvolk dat feitelijke modellen aanhoudt. Maar dat zijn juist de types die niets wilden loslaten over de Elfstedentocht. Is er dan toch niet iets dat hij erover kwijt kan? “Ok, ik ben ook geïnteresseerd in volksweerkunde en daar kan je op basis van oude spreuken iets zeggen over het weer.” Na even wat rondneuzen op zijn eigen website, sprokkelt hij enkele spreuken op:

“Ik heb er twee voor december: brengt Sint Nicolaas ijs, dan brengt Kerstmis regen. En deze: Op Sint Nicolaas regen is nooit een zegen.”

Soms zit er een kern van waarheid in deze spreuken, meent Lindemann. Maar toch concludeert hij: “De winter is net een week oud, dus waar hebben we het eigenlijk over. Ik kan het niet hoor… voorspellingen doen over de Elfstedentocht.”

De ontzetting van Erben Wennemars toen hij hoorde dat de tocht niet doorging.

Mieren voorspellen zacht weer, bladeren juist strenge winter

Maar Lindemanns gematigde enthousiasme over de kloppende waarde van volksweerkunde, bracht een nieuwe mogelijkheid in zicht. Het leidde ons naar de 77-jarige Catrinus Dijkstra uit Brummen. Deze natuurweerman bekijkt de natuur om het weer te voorspellen en houdt er al jaren hele dagboeken over bij.

Of er dit jaar volop geschaatst kan worden… Het zou kunnen, want er staan periodes van serieuze koude voor de deur. Dijkstra:

“Er waren dit jaar enkele aanwijzingen voor periodes van vorst. Allereerst heeft de heide dit jaar overdadig gebloeid, en leverde deze bloei de bijen volop honing op. Ook was de bladval dit jaar rijkelijk laat. Die bladeren bleven, ondanks de wind, om de stam van de boom liggen. Dit duidt erop dat de boom zijn wortels warm wil houden voor de winter. Er luidt een gezegde: houden de bomen hun bladeren lang, voorspelt een winter streng en bang.”

Ook de vroege trek van de kraanvogels, al op 3 oktober, wijst op strenge vorst. Hetzelfde geldt voor de boerenzwaluwen die al snel overvlogen. Maar juich niet te vroeg, waarschuwt Dijkstra. De natuur, zo wispelturig als ze is, geeft ook tekenen van zacht winterweer:

“Als de bramenstruiken overdadig bloeien, wijst dat op een strenge winter. Dit jaar waren de boven- en onderkant enigszins in bloei en was er in het midden nauwelijks iets te zien. Dat duidt op een zachte winter.”

Ook het gedrag van de mieren, dat volgens Dijkstra een accurate weervoorspeller is, wijst op zacht winterweer. De natuurweerman legt uit:

“De mierennest bestaat uit twee delen: bovengronds en ondergronds. Ik ging laatst nog het bos in en toen kwamen de mieren nog uit hun bovengrondse nest. Ze waren dus nog niet op stap, wat duidt op een kwakkelwinter.”

“Het kan vriezen en het kan dooien”, besluit Dijkstra. Een waarborg voor een Elfstedentocht is er niet, aldus de natuurweerman. En wie mocht twijfelen aan zijn oordeel: “Ik vertel geen lulkoek hoor. Anders zeg ik liever niets.”

‘Er is een ijstijd op komst’

Omdat ook de natuur geen duidelijk antwoord kon bieden, zochten we het iets ‘hoger op’. We belden met paragnost Jan C. van der Heide met de vraag of hij kon voorspellen of de Elfstedentocht doorgaat. Van der Heide:

“Dan moet ik wel meteen onderscheid maken tussen mijn hoop en mijn gevoel. Het Friese bloed in mij hoopt er natuurlijk op dat de tocht doorgaat, maar dat is iets anders dan mijn intuïtie. Maar mijn gevoel zegt dat er een kleine ijstijd opkomst is.”

Aanvankelijk goed nieuws, maar al snel daarna meldt Van der Heide dat niet helemaal duidelijk is wanneer deze ijstijd zal aanbreken. Van der Heide:

“Ik durf niet te zeggen dat het in 2013 al zover is. Soms voel je dingen aan die helemaal tegen alle ratio ingaan. Dat wil nog niet zeggen dat ze niet gaan gebeuren. Een aantal jaar geleden voorspelde ik de komst van voedselbanken en daar kreeg ik toen hele boze mailtjes over. Nu zijn voedselbanken niet weg te denken.”

Het blijft beukennootjes tellen, dat voorspellen, zei Lindemann al mooi. Of de Elfstedentoch echt zal plaatsvinden, kunnen zelfs de besten onder ons niet zeggen. Maar met een ijstijd in zicht, mag er voorzichtig gehoopt worden. En wie weet maken we binnenkort dit moment weer mee: