‘Reactie van de EU kan Israël niets schelen’

De Israëlische woede over de erkenning van de staat Palestina door de VN komt allereerst voort uit frustratie, zegt ex-ambassadeur Oded Eran.

Nog voor de Palestijnse staat vorige week door een ruime meerderheid in de Verenigde Naties werd erkend, waarschuwde de Israëlische analist Oded Eran dat Israël niet kwaad, maar terughoudend moest reageren. „Er is duidelijk niet naar mij geluisterd”, zegt Eran nu.

Na de stemming in de VN kondigde Israël aan duizenden huizen te bouwen in joodse nederzettingen in bezet Palestijns gebied en in het gebied ‘E1’. Dat zou de Palestijnse steden in de Westelijke Jordaanoever afsnijden van Oost-Jeruzalem, de beoogde hoofdstad van de Palestijnse staat. Ook keert Israël bijna 100 miljoen euro aan voor de Palestijnen ingehouden belastingen niet uit.

Waarom reageert Israël zo heftig op internationale erkenning van een papieren Palestijnse staat?

„De reactie komt allereerst voort uit frustratie. Israël is gefrustreerd omdat de Palestijnen niet zijn gezwicht voor de druk die Israël op hen heeft uitgeoefend om niet naar de VN te gaan en omdat het de wereld niet heeft kunnen overtuigen van zijn gelijk: dat een Palestijnse staat alleen het resultaat kan zijn van een akkoord met Israël.”

Moeten de Palestijnen daarvoor worden gestraft?

„Ik vind het verkeerd dat Israël geld van de Palestijnen confisqueert. Het is hun geld. Israël wil daarmee zeggen: als jullie eenzijdige stappen tegen ons ondernemen, doen wij dat ook. Het is een waarschuwing.

De bouwplannen moet men in een bredere context zien. Israël heeft al in 2000 zijn oog op het gebied E1 laten vallen. Maar in 2005 moest Israël Washington beloven zijn bouwplannen te bevriezen. Dit gebied is zo belangrijk omdat het de ring van nederzettingen rond Oost-Jeruzalem afmaakt. Zo wil Israël voorkomen dat Jeruzalem kan worden gesplitst in twee hoofdsteden voor twee landen. Bouwen in E1 is dus een zeer zware reactie.

Spelen de aanstaande Israëlische verkiezingen hierbij een rol?

„Natuurlijk. De premier wil met deze maatregelen ook zeker stellen dat rechtse kiezers op 22 januari op zijn Likudpartij stemmen. Premier Benjamin Netanyahu zegt impliciet tegen de kolonisten: ‘Je hoeft niet op een rechtsere partij te stemmen. Ik zorg net zo goed voor jullie.’ Hij is een zeer berekenende politicus.”

Vervreemdt Netanyahu zo niet de rechtse kiezer van zich die de nederzettingen mijdt?

„Ik denk het niet. Gewone Israëliërs snappen dat E1 iets met Jeruzalem te maken heeft, en Jeruzalem is voor elke Israëliër heilig.”

Zet Israël met dit besluit niet zijn relatie met Europa op het spel?

„Die relatie zit al lang in een negatieve spiraal van frustratie en teleurstelling, aan beide kanten. Israël had wel gehoopt dat meer Europese landen tegen de erkenning van Palestina zouden stemmen, om een zogenoemde ‘morele’ of ‘vooraanstaande’ minderheid aan zijn zijde te hebben. Dus de teleurstelling in Jeruzalem is groot. Maar die valt in een diep vat van wantrouwen jegens Europa. De stemming bevestigt een oud Israëlisch dogma: als puntje bij paaltje komt, is Europa tegen ons. Tegelijk weet Israël dat de hechte economische banden niet zullen verdwijnen. Waarom zou Europa in een crisis stoppen Renaults te verkopen? Daarom kan de Europese reactie Netanyahu niet zoveel schelen.”

Had hij wel slapeloze nachten over zijn cruciale relatie met de Verenigde Staten?

„Hij zou ervan wakker moeten liggen. Maar dat doet hij waarschijnlijk niet. Hij zal zichzelf vertellen dat de VS nu belangrijker zaken aan hun hoofd hebben, zoals het begrotingstekort. Bovendien kan hij de bouwplannen voor E1 altijd weer bevriezen, bijvoorbeeld in ruil voor Amerikaanse militaire steun voor een aanval op Irans nucleaire installaties.

„Maar de enige grote vraag is natuurlijk: komt er een doorstart van het vredesproces?”

Wat denkt u?

„Ik zie een veelomvattend vredesproces in de nabije toekomst niet voor me. In de eerste plaats omdat het Palestijnse leiderschap verdeeld is [de Fatah-partij bestuurt de Westelijke Jordaanoever, Hamas regeert de Gazastrook, LvN] en ten tweede omdat de Arabische wereld zo snel verandert. Met alle instabiliteit in de regio is het niet gunstig voor Israël om nu definitieve afspraken te maken over grenzen. Daar heb ik begrip voor, maar ik vind dat Israël, om een tweestatenoplossing mogelijk te houden, moet stoppen met bouwen in de nederzettingen.”

Netanyahu bereidt de bevolking niet voor op concessies. Hij hoort toch niet bij dat deel van Likud dat de Westelijke Jordaanoever wil annexeren?

„Nee. Ik ken hem persoonlijk en hij is zeer intelligent. Hij moet inzien dat annexatie van de Westelijke Jordaanoever een groot gevaar is voor het joodse karakter van de staat Israël [daar de Palestijnen dan in de meerderheid zijn, LvN]. Hoewel hij het niet vaak zegt, moet hij begrijpen dat er geen andere oplossing is dan een Palestijnse staat naast Israël. Maar Netanyahu zit gevangen tussen dit inzicht en de binnenlandse politieke situatie. Hij is uiteindelijk geen analist, maar een politicus.”

En die politicus heeft baat bij de status-quo.

„Ja. Zolang er intern geen druk op hem staat, profiteert hij van de situatie. Dat kan veranderen als er na de verkiezingen een sterke coalitiepartner komt die een oplossing eist.”