Loevestein: geen publiek, wel nieuwe wc’s

Slot Loevestein krijgt volgend jaar alleen nog subsidie voor beheer, niet voor bezoekers.Waarom dan toch voor 8 miljoen verbouwen?

Verbouwing en renovatie in het ‘soldatendorp’ en, op de achtergrond, slot Loevestein. Foto Merlin Daleman

Steigerbouwers zijn op de binnenplaats van Slot Loevestein bezig met stalen pijpen en planken. Enorme kasteelmuren moeten worden gevoegd. In het ‘soldatendorp’ naast het eeuwenoude kasteel boren bouwvakkers bronnen voor een meer duurzame verwarming. Er komen nieuwe toiletten, een informatiecentrum en een museumwinkel. De funderingen zijn al gelegd.

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW), de Rijksgebouwendienst, de provincie Gelderland en diverse fondsen stoppen acht miljoen euro in de vernieuwing van kasteel, rijksmonument, voormalige staatsgevangenis en verdedigingswerk Loevestein, in het Gelderse Poederoijen.

Hoe kan dat, zo’n investering in een museum dat met sluiting wordt bedreigd?

De Raad voor Cultuur adviseerde de toenmalige staatssecretaris voor Cultuur Halbe Zijlstra (VVD) om Slot Loevestein per 1 januari alleen nog geld te geven voor het onderhoud en het beheer van de collectie. Niet meer voor de ontvangst van bezoekers. De nieuwe minister op OCW, Jet Bussemaker (PvdA), nam het advies over. Loevestein is daarmee een van vier door de rijksoverheid gefinancierde musea die dit lot treft. De andere: Huis Doorn, Rijksmuseum Twenthe en het Geldmuseum. In het geval van Slot Loevestein vindt de raad „de museale functie onvoldoende” en de collectie niet van nationaal belang.

Directeur Ien Stijns: „Het is dubbel, ja. Maar het geld was toegezegd en de contracten met de aannemer waren al getekend, voor het advies van de raad. De laatste verbouwing was in 1983. Vernieuwing is nodig om het bezoek op een modernere manier te kunnen ontvangen.”

„Merkwaardig”, reageert directeur Toine Berbers van de Vereniging van Rijksgesubsidieerde Musea. „Je ziet wel vaker dat bij de overheid de linkerhand niet weet wat de rechterhand doet.” Han Looijen vindt het ook vreemd. Hij is VVD-wethouder voor cultuur in Zaltbommel, de gemeente waar het kasteel staat.

Als het aan de Raad voor Cultuur ligt, ontvangt het slot per 1 januari 440.000 euro subsidie per jaar, in plaats van 620.000 euro. Van dat bedrag moet ongeveer 170.000 euro weer aan huur worden teruggestort in de rijkskas. Directeur Stijns: „Er blijft alleen nog geld over om het gras te maaien en de schoorsteen te laten branden, niet om de verhalen van het slot te vertellen.” Volgens de directeur probeert de Rijksgebouwdienst van het slot af te komen.

In eerste instantie zorgde het raadsadvies voor verslagenheid onder de twintig medewerkers, maar intussen ze zijn ze bezig te bedenken hoe het museum open kan blijven. Ze hebben zich de afgelopen jaren al gericht op het werven van extra inkomsten, bijvoorbeeld door het slot beschikbaar te stellen voor ontvangsten en conferenties. Stijns: „We zijn voor ons culturele ondernemerschap geprezen door Halbe Zijlstra toen hij in 2011 op bezoek was. Wat hem betreft waren wij het voorbeeld van hoe het moet.”

Maandag 17 december debatteert de Tweede Kamer over de cultuurbegroting. Misschien dat het tij dan nog keert. Bij oppositiepartijen bestaat bereidheid de bedreigde musea te sparen. De VVD lijkt vast te houden aan het advies van de Raad voor Cultuur. De fractie van coalitiepartner PvdA beraadt zich dinsdag over de cultuurbegroting.

Het robuuste kasteel, dat 120.000 bezoekers per jaar trekt, ademt geschiedenis. Hier ontsnapte in 1621 Hugo de Groot in een boekenkist; het was de tijd dat het slot dienst deed als politieke gevangenis. De gebeurtenis is beschreven in de Canon van Nederland; ieder schoolkind van Nederland krijgt het onderwezen.

Onlangs stuurde de gemeente Zaltbommel een brandbrief naar de provincie Gelderland, waarin ze oproept iets te doen, om te voorkomen dat „dit prachtig stuk erfgoed verloren gaat”. Vooralsnog tevergeefs. „Wij subsidiëren geen stenen, alleen projecten die passen in de beleidslijn”, zegt een woordvoerder.

De gemeente Zaltbommel zelf ziet ook geen mogelijkheid tot financiële steun. De wethouder: „Het gaat om bedragen die wij niet zo maar kunnen inpassen in onze begroting.”

Maandag 10 december gaan vijfhonderd sympathisanten van het slot naar Den Haag, inclusief de burgemeesters van de vier omliggende gemeenten. Ze zullen Kamerleden duidelijk maken waarom het slot open moet blijven.