'FIFA heeft ingrediënten maffia'

De Duitse journalist Thomas Kistner schreef het boek FIFA Maffia, over de omstreden historie van de wereldvoetbalbond.

Gechoqueerd. Dat ben je na lezing van FIFA Maffia, het boek van de Duitse onderzoeksjournalist Thomas Kistner van de Süddeutsche Zeitung, waarin hij op onthullende wijze vertelt over de duistere geschiedenis van de grootste sportfederatie ter wereld. Corruptie, smeergeldtransacties, machtsspelletjes – het wordt allemaal gedetailleerd beschreven door Kistner, die al meer dan twintig jaar bericht over criminele activiteiten in en rond het miljardenbedrijf FIFA. „Gechoqueerd? Dat stadium ben ik allang gepasseerd.”

Is Sepp Blatter, voorzitter van de FIFA, de grootste crimineel die nog vrij rondloopt?

„Nee, dat ga ik niet zeggen, omdat ik als journalist niet de taak heb om te oordelen. Ik moet feiten brengen, kennis overdragen. En de strafbare feiten liggen op tafel. De manager van ISL, een marketingpartner van de FIFA, heeft zelfs voor het gerecht verklaard dat corruptie het principe was in de business van de FIFA. Als je de zaak op een heel heldere, feitelijke manier bekijkt, dan zie je dat Blatter het voetbal onnoemelijk veel schade heeft toegebracht.”

Wat draagt u aan als oplossing?

„De voornaamste oplossing is Blatter en zijn complete netwerk uit te bannen. Al die mensen, vrienden van elkaar, controleren elkaar zogenaamd. Blatter zit al meer dan drie decennia in de top van de FIFA [en is sinds 1998 voorzitter]. Dat is ongekend. Sport heeft echter één uniek element: autonomie. In de ‘normale’ wereld moet iedereen verantwoording afleggen, sport niet. Blatter zegt altijd: ‘Wij zijn één grote familie. De problemen die er zijn, lossen we op binnen onze familie’. We moeten ons juist realiseren dat voetbal een miljoenenindustrie is, net als de muziekindustrie.”

In 2014 is het WK in Brazilië. Hoeveel geld incasseert de FIFA voor dat toernooi?

„Ik heb de precieze cijfers niet paraat, maar tegenwoordig ligt dat rond de één miljard dollar aan omzet. Overigens speelt hierbij een interessant iets: Blatter heeft nog steeds het alleenrecht om overal voor te tekenen namens de FIFA. Tv-rechten, kaartverkoop, sponsordeals, FIFA-producten, etcetera. Ongelofelijk. Zie je in geen enkel ander bedrijf. Het is net een sprookje.”

De Nederlandse voetbalbond stemde bij de laatste verkiezingen op Blatter, omdat er volgens de KNVB geen alternatief was en hervormingen de maximale winst was. Wat vindt u daarvan?

„Complete nonsens. Je hebt in een democratische wereld altijd de mogelijkheid in opstand te komen of een tegenstem uit te brengen. Ik weet niet op welke planeet dit soort mensen leeft. Zij geloven er kennelijk in dat zaken van binnenuit veranderd kunnen worden. Geef mij één voorbeeld van een corrupt systeem dat zichzelf opheft? Dat bestaat niet.”

Bestaan er parallellen tussen de FIFA en de maffia?

„Ik heb me nooit verdiept in de structuur van de maffia, maar in de FIFA heb je veel maffiose termen; de familiecultuur, de omerta, wat inhoudt dat je je mond houdt als je iets ‘verkeerds’ weet, en de capo, Blatter, controleert alles. De FIFA heeft dus dezelfde ingrediënten.”

David Walsh, een Britse journalist die kritisch over oud-wielrenner Lance Armstrong schreef, voelde zich lang niet geaccepteerd door collega-journalisten. Hoe was dat voor u?

„O, daar geef ik totaal niet om.”

Maar voelde u zich niet geaccepteerd door collega’s?

„Zeker. Dat is een gevoel. Maar ik ga een confrontatie niet uit de weg. Het grappige is: als je ’s avonds aan tafel tijdens een EK of WK met collega’s praat, zijn ze vol van verhalen die nog heftiger zijn dan jouw verhalen. Maar als je leest, kijkt of luistert wat ze berichten, is dat het tegenovergestelde van wat ze ’s avonds aan tafel zeggen. Dit laat zien dat ze geen journalistiek bedrijven. Ze willen een comfortabele baan, problemen uit de weg gaan, omdat je zeker in het begin, als je echt onderzoek doet, tegen problemen zult aanlopen. Niets is zo erg om gehaat en genegeerd te worden door de bad guys. Maar voetbaljournalisten die de sport coveren en nooit over dit soort zaken schrijven, hebben een groot geloofwaardigheidsprobleem.”

Het WK van 2018 is in Rusland, in 2022 in Qatar. Niet echt democratische landen waar het grote geld regeert. Was u verbaasd?

„Nee, totaal niet. Dit is natuurlijk één grote grap. Ten eerste is het van de gekke dat de FIFA twee WK’s tegelijk heeft weggegeven. Waarom doen ze dat? Misschien heeft het iets te maken met de bejaarde leeftijd van veel leden. Je kunt namelijk goede business doen met de verkiezingen. Veel van deze mannen zullen het WK in Qatar niet eens zien. De vicepresident van de FIFA, Julio Grondona, is bijvoorbeeld 81, hij zal dan 91 zijn. Ten tweede: van de elf gegadigde zijn Rusland en Qatar op een aantal punten onderscheidend van de rest. Ze zijn niet democratisch maar autocratisch, en ze hebben een grote hoeveelheid grondstoffen die ze exporteren. Mijn conclusie: het is puur vanwege het geld.”

Komend weekend gaan er weer veel mensen naar voetbalwedstrijden. Zien zij echte sport?

„Ik denk dat ze overwegend eerlijke competitie zien. Maar er zijn twee verborgen problemen in het voetbal. En dat heeft niets te maken met corruptie bij de FIFA. Ten eerste gaat het om doping – niet bij elke wedstrijd, of bij elke speler, maar er wordt in topwedstrijden allang gebruikt. En het andere is matchfixing. Niet wat publiekelijk bekend is, maar er ontstaat nu ook matchfixing van binnenuit. Dat gaat niet om weddenschappen of het winnen van geld, maar om het winnen van titels, of het voorkomen van degradatie. Het grootste gevaar komt nu uit het voetbal zelf.”

    • Jan Cees Butter