Dit is géén komedie

Vanavond is de tweede aflevering van Crimi Clowns te zien, een bizarre misdaadserie. Met Johnny de Mol als de allerengste clown.

Wilfred Takken

Mediaredacteur

Als je clowns in een vreemde omgeving zet, bijvoorbeeld ’s nachts op straat, dan heb je al een onheilspellende sfeer.” Zegt Luk Wyns, de schrijver, regisseur en hoofdpersoon van Crimi Clowns, een Vlaamse tv-serie over een misdadige clownsfamilie, waarvan vanavond de tweede aflevering op Veronica te zien is. „En clowns hebben van zichzelf al iets engs.’’

Nee, Crimi Clowns is geen lekkere, lichte misdaadkomedie van Veronica met Johnny de Mol, zoals je zou verwachten, maar een duistere Vlaams-Nederlandse misdaadserie, die ongeschikt lijkt voor een groot publiek door de bizarre stijl. Niet voor niets meldt Wyns dat de serie bijna door de VPRO was uitgezonden. Wat wel goed bij Veronica past is de videoclipachtige beeldtaal en de nadruk op de maskes in hunne pure.

De serie gaat over de Vlaamse familie Tersago die overdag optreedt als een clownstroep en ’s nachts inbreekt als boevenbende. Veel aandacht voor de familieproblemen. Vader Ronnie Tersago heeft twee dure hobby’s – kwaliteitshoeren en cocaïne – die de familie naar het bankroet drijven, de moeder drinkt en huilt, de zoon is van de Amsterdamse filmacademie getrapt, hij filmt alle avonturen en ontwikkelt zich tot de huispsychopaat.

Luk Wyns werkte vijf jaar aan de serie. Eerder maakte hij de populaire Vlaamse sitcom Familie Backeljau (1994-1997), ook over een volkse Antwerpse familie. Crimi Clowns doet echter eerder denken aan Matroesjka’s (2006-2008), waarin Wyns en drie andere acteurs ook speelden, over de Vlaamse handel in Oost-Europese meisjes. Ook hier goedkope boeven tussen de prostituees.

Johnny de Mol is aan de cast toegevoegd opdat SBS zou meedoen aan de serie. En natuurlijk omdat hij zo goed is, als charmante, gevaarlijke gek. Wyns: „Voor Nederlanders is hij misschien de enige bekende naam in de cast, voor Vlamingen was hij de enige onbekende naam. Maar dat heeft goed uitgepakt. De Vlaamse pers was vol bewondering over hem, alleen al door zijn perfecte beheersing van het Antwerps accent.” Met dat accent speelt de serie een spel: als De Mol zich rechtstreeks tot de kijker richt, spreekt hij met een Randstedelijk accent. In de familie spreekt hij Antwerps. Tuyn: „Johnny heeft in Belgisch Limburg gewoond, dus hij sprak wel Vlaams, maar met een heel ander accent. Per opnameweek hoorden we zijn accent twintig, dertig kilometer opschuiven richting Antwerpen.”

Criminele clowns kenden we al, om te beginnen dankzij The Joker uit Batman. Het subgenre met moordende clowns heeft zelfs een naam: de clown noir. Zie ook: Balada Triste de Trompeta, Stephen Kings IT, Fear of Clowns en Killer Klowns from Outer Space. In het echte leven had je Pogo The Clown, die 33 jongens verkrachtte en vermoordde en tegen de politie zei: „You know a clown can get away with murder.” Voorbarig, want hij werd in 1994 geëxecuteerd. Wyns heeft zich echter niet in de clown noir verdiept: „Met clowns verval je toch al snel in clichés, we hebben geprobeerd onze eigen wereld te bouwen.”

Op allerlei manieren zijn The Sopranos en Tarantino nooit ver weg. Tarantino door de combinatie van zwarte humor en stripachtig geweld, maar ook doordat Crimi Clowns boordevol verwijzingen zit, net als in zijn films. De leader verwijst meteen naar The Sopranos. De openingssong van Wyns zoon Jonez is een rip-off van die van de Amerikaanse maffiaserie. Zware, groovy bas, dreigend fluisterende J.J.Cale-stem, soulkoortje en wat blazers. We zien een auto door de nacht rijden, niet van New York naar New Jersey, maar over de Antwerpse Ring naar de rijke suburb Brasschaat.

Ook des Sopranos is de nadruk op de lullige, lelijke grauwe kant van het gangsterdom. De Soprano’s heten hier de Tersago’s (wat ook een verwijzing kan zijn naar Dina Tersago, de Vlaamse Yvon Jaspers). Zoals de Soprano’s als stamkroeg stripclub de Bada Bing hebben, zo gaan de Tersago’s naar stripclub Heaven, waar de blotetettendanseuses duivelse hoorntjes dragen. En ook des Sopranos is natuurlijk de nadruk op het familieleven. Wyns: „Ik heb alle seizoenen zes keer gezien. Op het laatst droomde ik steeds dat ik ook in die familie zat en dat mijn stamkroeg de Bada Bing was. Dus ja, The Sopranos is een belangrijke inspiratiebron.’’

Het meest in het oog springend is de mockumentarystijl; schokkerige beelden, vaak onscherp, onderbelicht, vreemde hoeken. De zoon, gespeeld door Johnny de Mol, filmt zijn familie met een partijtje gestolen Nikon D4s fotocamera’s met filmfunctie, zogenaamd om er een eindexamenfilm van te maken. De found footage-stijl maakt het realistischer – je voelt je voyeur bij het moorden en het poepen – op deze manier maakt de stijl deel uit van het verhaal: de serie gaat deels over het filmen. Denk aan C’est arrivé près de chez vous, Benny’s Video van Haneke, Blair Witch Project en Cloverfield.

De found footage-stijl leidt hier echter niet tot een documentairegevoel, daarvoor zijn de abrupte stijlwisselingen te extreem: van stilstaande zwart-witbewakingscamera’s naar schokkerige beelden vanuit de heup geschoten. En harde overgangen van verzadigde rood-roze beelden van blote foeven en loezen, naar ontkleurende blauw-zwarte beelden van extreem geweld. Dit is hyperrealisme in videoclipstijl. Denk aan Natural Born Killer of Domino.

Wyns: „Ik heb veel videoclips en reclamefilms gedraaid en daarin heb ik zoveel mogelijk verschillende stijlen uitgeprobeerd. Dat zie je terug in Crimi Clowns. In het verhaal is het de zoon die de film gebruikt als show off van alles wat hij op de filmacademie heeft geleerd.” De manier van filmen, met handcamera’s, zorgde er volgens Wyns voor dat ze niet de hele dag bezig waren met camera- en lichtinstellingen. „Die Nikoncamera’s zijn zeer lichtgevoelig dus we konden gewoon doordraaien bij welk licht dan ook, de acteurs bleven continu in hun rol, en dat zie je eraan af. Zo draaiden we zesenhalve minuut per dag, terwijl je normaal twee tot drie minuten kunt draaien. De tijd die we zo wonnen bij de opnames waren we echter weer kwijt bij de beeldbewerking achteraf.”

Wyns benadrukt dat de uitgesproken stijl snel went: „Na één aflevering valt het niet meer op en kan de kijker zich op het verhaal concentreren. In de eerste aflevering hebben we het verhaal bewust langzaam gehouden, niet alleen om de personages te introduceren, maar ook om de kijker te laten wennen aan de filmstijl. In latere afleveringen wordt de inleving groter dan de verwondering.”

Crimi Clowns is iedere vrijdag te zien om 22.30 uur bij Veronica.