Minder tekort, meer armoede in Ierland

De Ierse regering presenteerde gisteren de zesde crisisbegroting op rij. „Onder de oppervlakte groeit de armoede.”

Bewaker Christy Waters en schoonmaakster Lorraine Coombes kennen elkaar van demonstraties. Die zijn er in Ierland (4,2 miljoen inwoners), maar in tegenstelling tot in Spanje, Griekenland of Portugal verlopen ze rustig en zijn ze kleinschalig. Dat komt door het Croke Park-akkoord uit 2010. In ruil voor industriële rust kregen de vakbonden voor elkaar dat er in de publieke sector geen gedwongen ontslagen zouden vallen, en de salarissen werden bevroren.

Dat betekent niet dat de Ieren niet boos zijn en het niet moeilijk hebben. „Misschien moeten we wat luidruchtiger worden”, zegt Coombes. Want de crisis en de bezuinigingen die precies twee jaar geleden werden ingevoerd als voorwaarde voor de financiële noodhulp door het Internationaal Monetair Fonds, de Europese Unie en de Europese Centrale Bank, hakken er hard in.

Gisteren presenteerde de regering de zesde bezuinigingsbegroting sinds 2008. Minister van Financiën Michael Noonan kondigde aan dat nog eens 3,5 miljard aan nieuwe bezuinigingen en belastingverhogingen volgen. Ze moeten het begrotingstekort in 2013 terugdringen naar 7,5 procent van het bruto binnenlands product.

„De begroting zal ongetwijfeld gevolgen hebben op het besteedbare inkomen”, voorspelt David Duffy, econoom bij het onafhankelijke Economic and Social Research Institute (ESRI). Er is „geen laaghangend fruit” meer, zegt hij.

Nu al houden 1,3 miljoen Ieren 100 euro of minder per maand over na aftrek van vaste lasten en kosten van levensonderhoud, berekende de Irish League of Credit Unions onlangs. De helft van de Ieren zegt moeite hebben de rekeningen te betalen. Duffy wil zich niet over die cijfers uitspreken. Maar, zegt hij, het algemene beeld klopt wel. „De broekriem is aangetrokken.”

Het is het verhaal van de twee Ierlanden. In het ene groeit licht, met 0,7 procent. Dat is te danken aan de export, vooral in de farmaceutische en IT-sector. Het Ierland waar de financiële markten zich tevreden over tonen: sinds deze zomer veilt Ierland weer staatsleningen. De rente is laag, de belangstelling groot.

Maar binnenlandse bestedingen blijven zwak, zegt Duffy. Hij noemt het consumentenvertrouwen „fragiel” en andere binnenlandse indexen zijn „op hun best vlak”. Er wordt bijvoorbeeld minder gespaard: huishoudens spaarden vorig jaar 3,3 procent minder. Hun kredietschuld was in juni opgelopen tot 2,49 miljard euro.

De werkloosheid blijft onverminderd hoog, 14,6 procent. Dat cijfer verandert nauwelijks, maar dat komt door de hoge emigratie. In 2011 vertrok 2 procent van de bevolking naar het buitenland op zoek naar werk.

Diegenen (exclusief boeren en vissers) die wel werken, zagen hun inkomen achteruitgaan van gemiddeld 706,03 euro per week in 2008 naar 687,84 euro nu. Dat komt grotendeels door de invoering van inkomensafhankelijke sociale zekerheid, maar ook doordat kinderbijslag is verlaagd, accijnzen op benzine, diesel en sigaretten zijn verhoogd, en de btw naar 23 procent is gegaan. Huiseigenaren betalen sinds januari voor het eerst 100 euro belasting per jaar. Gas werd dit jaar 8,5 procent duurder, elektriciteit 6 procent.

„Ik snap dat het buitenland denkt dat het goed met Ierland gaat omdat het begrotingstekort wordt teruggedrongen en we onze schulden terugbetalen. Maar onder de oppervlakte groeit de armoede”, zegt het onafhankelijk parlementslid Stephen Donnelly.

Op een papiertje rekent de voormalige McKinsey-consultant voor wat er volgens hem aan de hand is. Want het gaat niet alleen om het terugdringen van het begrotingstekort, maar ook om de bankschuld. Die ontstond toen de Ierse regering in maart 2010 niet meer genoeg kapitaal had om de genationaliseerde – en inmiddels opgeheven – Anglo Irish Bank en Irish Nationwide overeind te houden. Met de ECB werd overeengekomen dat Dublin schuldbekentenissen mocht uitgeven: twaalf jaar lang moet er 3,1 miljard euro worden overgemaakt aan de aandeelhouders, plus rente.

Als het aan Donnelly zou liggen zou Ierland dat onmiddellijk stopzetten. „We hebben 64 miljard gestoken in een bankenstelsel dat niet werkt. Dat is 14.000 euro voor iedere Ier – man, vrouw en kind. Laten we maar eens het gevecht met de ECB aangaan. Want ik zie de slachtoffers.”

Onder wie Christy Waters en Lorraine Coombes. Waters (57) vertelt wat de bezuinigingen betekenen. Hij is de vaste bewaker van een overheidsgebouw. Hoeveel hij verdient, wil hij niet zeggen. Maar een beginnend beveiliger verdient 10,01 euro per uur, zegt hij. Dus 390,39 voor een 39-urige werkweek. Daar gaan af: 40 euro per week voor sociale verzekeringen, 58 euro voor gas, water, licht, kijk- en luistergeld, 6,50 voor de nieuwe vuilnisbelasting, 30 euro benzine – of een bus-abonnement dat net zo duur is, 39 euro aan huur.

Lorraine Coombes (46) schiet in de lach. „Negenendertig euro huur? Leg me alsjeblieft uit waar in hemelsnaam?” Zij woont met man en drie zoons, van wie nog één naar school gaat, in een huis met twee slaapkamers. Gehuurd voor 113 euro per week in Ballyfermot, een arbeiderswijk in het oosten van Dublin.

„Het is een mythe dat alle Ieren in de boomjaren grote huizen hebben gekocht”, zegt ze. De vastgoedbubbel was de oorzaak van de crisis. Haar „enige extravagantie” was een lening van 5.000 euro voor de verbouwing van haar keuken.

Ze is de kostwinner, werkt als schoonmaakster in een van Dublins grote ziekenhuizen. Haar echtgenoot raakte aan het begin van de crisis werkloos, haar oudste twee zoons nu ook. Een derde zoon eveneens, maar die woont bij de ouders van zijn vriendin. Ook Lorraine weet precies wat ze per week verdient – 9,75 euro per uur – en uitgeeft.

De hoogte van haar salaris is niet veranderd. Maar de uren wel. Die worden nu per week bekeken: soms zijn het er 38, soms dertig, soms slechts twintig. Het betekent dat ze geen tweede baan erbij kan doen.

Bezuinigen betekent eens in de twee weken boodschappen doen. Dat geldt voor beiden. Nieuwe kleren, de dokter, de tandarts helemaal – het zijn extra’s die even niet meer kunnen. En uitgaan is er helemaal niet meer bij. Waters koopt liever een kratje Guinness, het is goedkoper dan de 5 euro per pint in de pub. „En dat is ongewoon voor ons Ieren. In de pub ontmoet je je vrienden.” Het treurigste, zegt Coombes: „Ik ben na twintig jaar werken terug bij af.”

Niet alleen aan de onderkant van de loonschalen worden de bezuinigingen gevoeld. In Kimmage, een middenklassewijk in het zuiden van Dublin, loopt de 36-jarige Julie Broderick langs de delicatessenwinkel en de Superquinn. Het marktaandeel van deze luxere supermarkt is de afgelopen half jaar gehalveerd, in het voordeel van de Duitse Aldi en Lidl, en de Britse Tesco. „Ik winkel waar de aanbiedingen zijn”, zegt ze.

Ze wil vooral niet suggereren dat zij en haar echtgenoot het moeilijk hebben. Ze werken beiden bij een van de universiteiten in Dublin. Hij op de IT-afdeling, zij als fysiotherapeute. Ook zij wil niet zeggen hoeveel ze precies verdient, maar wel dat het nettobedrag 800 euro lager is dan vijf jaar gelegen. „En dat terwijl ik inmiddels meer werkervaring en betere diploma’s heb. Als je begint met werken, denk je dat je steeds meer zult verdienen, nooit dat je salaris minder zal worden.”

Julie werkt drie dagen van negen uur, zodat ze twee dagen kinderopvang uitsparen. Die is in Dublin 845 euro per maand en voor haar niet meer te betalen. Zeker niet nu de kinderbijslag nog maar 120 euro is voor haar 14 maanden oude dochter. De andere dagen deelt ze een oppas met een tante.

„Gelukkig zitten we niet vast aan een te duur huis.” Ze kochten het tien jaar geleden. Niet op het toppunt van de markt zoals zo velen, of met een hoge hypotheek. De gemiddelde woningprijs is sinds 2007 met 54 procent gezakt. Bijna 11 procent van de Ieren heeft een betalingsachterstand van meer dan drie maanden op zijn hypotheek.

Bezuinigen doen de Brodericks „op de leuke dingen”. Etentjes buiten de deur, vakanties ver weg, kleren. „Zelfs als je geld hebt, ben je zuinig. Je wilt niet opzichtig zijn”, zegt Julie. „Je droomt altijd dat je het beter zult hebben dan je ouders.” En met een zucht: „Dat zal waarschijnlijk wel niet zo zijn.”

    • Titia Ketelaar