...maar Brussel had daar even geen zin in

Toen Neelie Kroes nog eurocommissaris voor Mededinging was, kon je haar soms voldaan horen zeggen: „Weer honderd miljoen voor Europa verdiend vandaag!” Haar opvolger, de Spanjaard Joaquín Almunia, opereert meer in de luwte en zoekt minder publiciteit. Maar hij is niet minder gebeten op bedrijven die de Europese interne marktregels schenden door monopolies op te bouwen of kartels te vormen. Almunia’s teams voeren slag met Google en zitten banken op de huid vanwege het Libor-schandaal. Ook spelen ze een sleutelrol bij de herstructurering van banken die staatssteun krijgen, bijvoorbeeld in Spanje en Griekenland. Onlangs verbood Almunia de fusie tussen NYSE Euronext en Deutsche Börse.

Maar Almunia voert zijn gevechten anders dan zijn voorgangster. Terwijl zij in een eindeloze loopgravenoorlog met Microsoft verzeild raakte, sluit hij liever deals. „Het is beter om manieren te zoeken voor een schikking dan eindeloos doorgaan met onderzoeken en vechten”, zei hij laatst.

Het berekeningssysteem voor kartelboetes, dat Kroes in 2006 op de rails zette, laat Almunia ruimte voor dit soort schikkingen. Boetes voor monopolie- en kartelvorming gingen toen fors omhoog: door de globalisering vinden ze op grotere schaal plaats dan vroeger en richten ze meer economische schade aan. Daarbij moedigen de nieuwe regels doelbewust ‘klikken’ aan. Wie meewerkt met de Commissie, kan clementie krijgen. Het eerste bedrijf in een kartel dat naar de Commissie loopt en bewijsmateriaal geeft over zichzelf en anderen, ontloopt een boete zelfs helemaal. Dit mechanisme zaait per definitie achterdocht binnen elk kartel, vanaf het begin. Kartels worden immers gevormd door concurrenten. Als er één doorslaat, brengt hij de anderen schade toe terwijl hijzelf vrijuit gaat. Elke volgende deelnemer die bekent, kan enige korting op zijn boete krijgen. Op Almunia’s website staan kliknummers vermeld. De meeste kartels worden tegenwoordig ontdekt doordat één van de deelnemers naar de Commissie loopt. Daarnaast loopt er altijd eigen onderzoek, op basis van klachten van derden.

Kartelboetes zijn gecorreleerd aan de economische schade die kartels veroorzaken. Dat wordt berekend door het prijsverschil te bepalen van producten die door het kartel kunstmatig duur worden gehouden. Afhankelijk van totale omzet, geografische reikwijdte en dergelijke is dat verschil 15-20 procent, oplopend tot 30 procent. Dit bedrag wordt vermenigvuldigd met het aantal maanden of jaren dat het kartel actief was. Eén van de redenen dat Philips en de anderen gisteren zulke enorme boetes kregen opgelegd, is dat zij volgens de Commissie tien jaar lang onder meer prijsafspraken hebben gemaakt en productie hebben geremd om ‘schaarste’ te creëren.

Critici zeggen dat bedrijven dit soort boetes laconiek afschrijven als ‘bedrijfskosten’. Dat kan veranderen als de Commissie binnenkort eindelijk beslist om class action toe te laten. Gedupeerde consumenten kunnen dan één gecombineerde claim bij de rechter indienen. Het Commissie-oordeel telt juridisch als bewijsmateriaal.

    • Caroline de Gruyter