Jong, gehandicapt en aan het werk

Het kabinet wil dat over- heden en bedrijven meer arbeidsgehandicapte werknemers in dienst nemen. Bij het Sloter- vaartziekenhuis lukt dat, bedrijven zien er tegenop.

Rogier (21) hoort tot de ‘veteranen’ van de jonggehandicapten die in dienst zijn van het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis. Sinds oktober 2010 werkt hij bij de facilitaire dienst. Hij zorgt ervoor dat bestellingen intern op tijd worden bezorgd en dat wasgoed of afval worden afgevoerd. Daarvoor is hij in het ziekenhuis intern opgeleid. Het werk bevalt hem prima.

Rogier hoort tot de vijftig jonggehandicapten die het Slotervaartziekenhuis sinds 2010 in dienst heeft genomen. En op een personeelsbestand van 1.200 formatieplaatsen voldoet het ziekenhuis al bijna aan het quotum dat de regering vanaf 2016 overheid en bedrijfsleven wil opleggen: 5 procent van de werknemers moet dan uit arbeidsgehandicapte werknemers bestaan. Bedrijven die dat quotum niet halen, hangen forse boetes boven het hoofd.

Het Slotervaartziekenhuis verwacht dat quotum wel te halen. Op termijn is er ruimte voor honderd jonggehandicapten (Wajongers), inclusief een intern opleidingsinstituut voor hen op MBO-niveau 1.

Maar veel andere grote bedrijven gaan dat quotum niet halen. Albert Heijn bijvoorbeeld heeft 540 Wajong’ers in dienst. In elk filiaal minstens één Wajonger, is het uitgangspunt, maar op in totaal 89.000 werknemers komt Albert Heijn niet in de buurt van het quotum.

KPN voert sinds 2010 actief beleid jonggehandicapten aan te nemen, heeft er twintig in dienst – op een personeelsbestand van 18.687 werknemers. Volgens KPN is het lastig om goede en passende medewerkers te vinden voor specifieke vacatures.

Beide bedrijven keren zich tegen dat quotum – een van de kroonjuwelen van de PvdA in het nieuwe kabinet. Het vorige kabinet heeft zo’n quotumregeling steeds categorisch van de hand gewezen. „Er is te weinig nagedacht over de praktische gevolgen van die regeling”, zegt de woordvoerder van Albert Heijn. „Wij geloven in het wíllen bieden van arbeidsplaatsen aan arbeidsgehandicapten, niet in het móéten bieden.”

De regeling ligt werkgevers zó zwaar op de maag, dat voorzitter Bernhard Wientjes van werkgeversorganisatie VNO-NCW bereid is om het quotum uit te ruilen tegen de plannen van het kabinet om de werkloosheidsuitkeringen te versoberen.

Het potentiële arbeidsreservoir aan Wajong’ers groot is. Meer dan 220.000 mensen hebben nu een Wajonguitkering. Een kwart van deze jonggehandicapten heeft werk, zij het dat een kwart van die groep het moet hebben van de sociale werkvoorziening. Wajongers die werk vinden in het reguliere bedrijfsleven (13 procent), houden het daar meestal niet lang vol. De helft staat binnen een half jaar weer op straat.

De praktijk in het Slotervaartziekenhuis is anders. Rogier werkt er sinds 2010, krijgt binnenkort nog één keer een jaarcontract, maar mag daarna rekenen op een vaste aanstelling. Zareska (27) kwam er vorig jaar terecht na vrijwilligerswerk op een kinderopvangcentrum. Baantjes bij H&M en Zeeman liepen op een mislukking uit. Ze volgt nu in het ziekenhuis een opleiding en werkt er in de catering. Dat is ook haar doel: een baan in het bedrijfsrestaurant en sowieso: werken in een ziekenhuis.

„Het slagen van zo’n project begint met het enthousiasme van de directie”, zegt Henny Mulders, die het project begeleidt namens het UWV, de instantie die de sociale regelingen bij ziekte, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid uitvoert. „Dat was met directeur Aysel Erbudak het geval. Wij mikten aanvankelijk op twintig Wajongers, mevrouw Erdubak op honderdvijftig. Uiteindelijk kwamen we uit op honderd Wajongers.”

In het Slotervaartproject werken het ziekenhuis, het UWV en de Universiteit Maastricht samen. Mulders en de hoogleraren Fred Zijlstra en Frans Nijhuis werkten al langer aan wetenschappelijke modellen om de arbeidsparticipatie van arbeidsgehandicapten te verhogen.

Het Slotervaartproject werd de, inmiddels succesvolle, proeftuin van het model van de ‘inclusieve arbeidsorganisatie’. Mulders: „We hebben eerst alle werkprocessen in het ziekenhuis, van de kelder tot de zolder, in kaart gebracht. Daarmee werd inzichtelijk welke functies ‘uit elkaar getrokken’ kunnen worden. Vast personeel is er in de loop der jaren zo veel dingen ‘bij gaan doen’. Als dat zichtbaar wordt, komen er functies vrij voor werknemers met beperkingen. Zoals in het Slotervaartziekenhuis het opmaken van bedden op de afdeling geriatrie. In zorginstellingen zou het kunnen gaan om Wajongers die oudere verpleegkundigen helpen bij het tillen van patiënten of ander fysiek zwaar werk.”

Een volgende stap was de voorbereiding van de personeelsorganisatie op de nieuwe collega’s. De afdeling personeelszaken kreeg twee speciale ‘Wajongfunctionarissen’ als praktijkbegeleiders. Vervolgens kon de werving en selectie beginnen.

De vijftig jongegehandicapten die nu in dienst zijn, werden ‘gefilterd’ uit een groep van driehonderd kandidaten. „Op de eerste plaats moet het thuisfront op orde zijn”, zegt zegt Carien Smallenbroek, coördinator P&O van het ziekenhuis. „Een instabiele relatie- of gezinssituatie laat zich niet combineren met werken in een ziekenhuis. Kandidaten moeten ook af van het romantische ziekenhuisbeeld van werken met baby’s en patiënten. Want het is nou juist niet de bedoeling dat ze met patiënten werken. Het gaat echt om schoonmaken, voeding en de catering.”

Bij de interne bedrijfsopleiding werk het ziekenhuis samen met het ROC Amsterdam en het UWV. „We willen die opleiding uitbreiden tot een opleidingsinstituut voor Wajongers in de zorg. De gemeente wil daar ook andere zorginstellingen enthousiast voor krijgen. Die hoeven dan zelf het wiel niet meer uit te vinden.”

Mulders van het UWV verwacht dat de ‘Slotervaartaanpak’ ook succesvol kan werken voor andere zorginstellingen en bedrijven. „We proberen dit model ook in te voeren bij McDonald’s en A-Ware food, een van de grootste kaasdistributeurs.”