Israël gedraagt zich als koloniale macht

Met de voortdurende bouw van nederzettingen ondermijnt Israël het gezag van de Palestijnse president Abbas. Een versterkt Hamas bewijst tegelijkertijd de onmogelijkheid van een compromis. Israël speelt verdeel en heers, zegt Ian Buruma.

De Palestijnse promotie van ‘entititeit’ tot ‘staat’ lijkt niet veel. Palestina heeft nu dezelfde status als het Vaticaan. Het is geen volwaardig lid van de Verenigde Naties, maar heeft wel bepaalde rechten. De Palestijnen kunnen nu, zo zij willen, Israël aanklagen wegens oorlogsmisdaden bij het Internationale Strafhof in Den Haag.

Van de VN stemden 138 landen, waaronder de meeste Europese naties (Nederland, het Verenigd Koninkrijk, en Duitsland onthielden hun stem), voor de statuspromotie. Acht landen, waaronder de Marshall-eilanden, Palau en Panama, stemden met de Verenigde Staten tegen. Binnen de VN staan Amerika en Israël steeds meer alleen.

De wraak van premier Netanyahu liet niet lang op zich wachten. Minister Lieberman (Buitenlandse Zaken) had al gewaarschuwd dat hij de PLO-regering op de Westoever zou vermorzelen voor dit staaltje „diplomatiek terrorisme”. Netanyahu gaf meteen toestemming om drieduizend nieuwe Joodse huizen te bouwen op Palestijnse grond in Oost-Jeruzalem en de Westoever. Bovendien blokkeert Israël meer dan 100 miljoen dollar aan belastinggeld dat was bestemd voor Palestina.

Israël heeft voor een groot deel aan zichzelf te wijten dat het überhaupt zover gekomen is. President Abbas van de Palestijnse Autoriteit op de Palestijnse Westoever en zijn premier Fayyad zijn Israël in veel opzichten tegemoetgekomen – veel te veel, volgens een groot aantal Palestijnen. De betrekkelijk vredige situatie op de Westoever is het resultaat van een samenwerking tussen de Palestijnse politie en het Israëlische leger. Abbas en Fayyad hebben zich geconcentreerd op economische groei en niet op gewelddadige confrontatie met Israël.

Door gestaag nederzettingen te blijven bouwen op de Westoever heeft de Israëlische regering de autoriteit van Abbas niettemin zozeer ondermijnd dat hij nauwelijks meer gezag heeft. Steeds meer Palestijnen zien niets meer in het zogenoemde ‘vredesproces’, en des te meer in de radicalere methodes van Hamas, de felle Islamistische rivaal van de PLO, die in Gaza hardhandig heerst over een haast onmogelijke situatie. Hoe meer de vreedzame politiek van Abbas mislukt, hoe aantrekkelijker gewelddadige oplossingen lijken.

Bovendien is Hamas de morele overwinnaar van de meest recente, maar zeker niet de laatste militaire confrontatie in Gaza. Het moreel van de Palestijnen is geenszins geknakt door Israëlisch machtsvertoon, integendeel. Hamas kreeg het heroïsche imago van dappere verzetstrijders. Dit contrasteert met de zwakte van de PLO. Abbas had zijn stemmenwinst in de VN daarom hard nodig. Het heeft zijn regime min of meer in leven gehouden.

Is dit werkelijk wat Israël wil? Meer geweld in Gaza, het einde van relatieve kalmte op de Westoever (en een potentiële overname door Hamas), en het recht van de nieuwe Palestijnse staat om het gerechtshof in Den Haag in te schakelen? En bovendien meer kritiek uit Washington, de trouwste bondgenoot? Als Israël dit alles zou willen vermijden, hoe is dan het lompe beleid van Netanyahu te verklaren?

Het lijkt alsof Israël dezelfde fout maakt die al zo vaak in de geschiedenis is vertoond. De notie dat je het moreel van burgers kan breken door militaire intimidatie en hen daardoor tegen hun eigen leiders opzet, is meestal een illusie. Gedeeld leed leidt eerder tot grotere saamhorigheid. Het gezag van het regime, hoe impopulair ook, is de enige bescherming die men nog heeft. Zo was het in Duitse steden onder geallieerde bombardementen, zo was het in Noord-Vietnam en zo is het nu weer in Gaza.

Misschien moeten wij het anders zien. Israël heeft waarschijnlijk helemaal geen illusies dat de Palestijnen op Gaza zich zouden keren tegen Hamas. Een versterkt Hamas komt deze Israëlische regering juist wel goed uit. De Israëliërs kunnen wijzen op de radicale, antizionistische en ja, vaak antisemitische retoriek van Hamas, en hiermee aantonen dat een compromis met de Palestijnen onmogelijk is. De harde hand, dat is de enige taal die de inlanders verstaan.

De verdeling tussen het revolutionaire Hamas in Gaza en de meer gematigde PLO op de Westoever is ook in het Israëlische belang. Zolang de PLO de boel redelijk kalm houdt op de Westoever, en Hamas zich beperkt tot een paar zelfmoordacties en het afvuren van wat raketten hier en daar (langeafstandsraketten moeten natuurlijk worden vernietigd), kan Israël best leven met de status quo. Israëliërs die menen dat een tweestatenoplossing onmogelijk is, worden gesterkt in hun opinie. Ook Israëliërs die een onafhankelijke Palestijnse staat afwijzen, zijn meer dan tevreden.

Wat deze Israëlische regering betreft, is het handhaven van deze toestand dus de beste politiek. De tactiek is om de PLO zwak en uit haar evenwicht te houden, zonder de regering daadwerkelijk ten val te brengen, en Hamas in de hand te houden door periodieke militaire acties.

Dit is geen genocidale politiek, zoals sommigen – niet altijd gespeend van antisemitisme – graag beweren. Er worden dagelijks meer moslims door andere moslims gedood, gemarteld, en verminkt dan in jaren door de Israëliërs. Wel hanteert Israël de traditionele methode van een koloniale mogendheid: verdeel en heers, het liefst door indirecte controle uit te oefenen.

De historie toont hoe wankel een dergelijke politiek kan zijn. Vernedering is niet de basis voor een langdurige stabiliteit. Beloftes van onafhankelijkheid zijn eindig; op een goed moment gelooft niemand er meer in.

Het stimuleren van gewelddadig verzet, door het ondermijnen van leiders die nog voor rede vatbaar zijn, is een recept voor een toekomstige ramp. Een vreedzame oplossing wordt onmogelijk. Geweld is het enige dat nog rest.

Het maakt natuurlijk wel wat uit of een koloniale explosie plaatsvindt aan de andere kant van de wereld, of in een land vlak naast de deur – vooral als de koloniale macht wordt omringd door landen die weinig sympathie zullen hebben voor problemen die de heerser althans ten dele voor zichzelf heeft geschapen.

Ian Buruma is een Brits-Nederlandse auteur.

    • Ian Buruma