Er lagen miljoenen onder het zwembad en in de kliko

Vroeger kon justitie pas na lang onderzoek geld van criminelen vorderen. Nu is er het Afpakteam van justitie. De stand tot nu toe: vijf miljoen euro.

Militairen zoeken op een woonwagenkamp in Eindhoven in de kofferbak van een Mercedes naar crimineel geld. Foto Merlin Daleman

Het is kwart over vijf in de ochtend. Met strakke gezichten luisteren tachtig man deze dinsdagmorgen naar de briefing in de kantine van het politiekantoor in Den Bosch. Ze zijn van politie, Landmacht, FIOD, Belastingdienst, gemeente, douane.

Om zeven uur stipt zullen ze in drie teams twee woningen in Eindhoven en een bedrijfspand in Son en Breugel binnenvallen. Doel: drie mensen aanhouden die worden verdacht van hennephandel en witwassen. En vooral: beslag leggen op cash en goederen.

Om acht uur staan rechercheurs en mannen van de Landmacht voor een kunststof woonwagen in wit baksteenmotief op een kampje in Eindhoven. Ze wachten op de rechter-commissaris. Als die de woning vrijgeeft, gaan ze zoeken naar geld en hennep. Eerst met honden, dan zelf, met schroevendraaiers en koevoeten. De 54-jarige bewoner is al overgebracht naar het bureau.

Dit is een actie van een speciaal Afpakteam, onderdeel van de Taskforce B5 die minister Opstelten (Justitie en Veiligheid, VVD) twee jaar geleden instelde om de georganiseerde misdaad in Noord-Brabant aan te pakken. Het Afpakteam bestaat nu acht maanden.

Vandaag presenteerde de minister de Taskforceresultaten. Tot nu toe heeft het team vijf miljoen euro aan geld en bezittingen in beslag genomen. „Het geld ligt voor het oprapen”, zegt René Nuijten (47). Hij zette het Brabantse Afpakteam op.

Op het woonwagenkamp staan mannen uit omliggende woonwagenvilla’s op een afstand in een groepje te roken en te kijken. Vrouwen gluren vanachter vitrage. In de garage staat een zwarte Lamborghini, vertelt een agent. En in de Mercedes 63 voor de deur zit cash, heeft de bewoner zelf al gezegd.

Een kilometer verderop loopt even later een politieman de rijtjeswoning van de 34-jarige zoon van de woonwagenbewoner uit. Hij heeft twee plastic zakken propvol vijfhonderd- en tweehonderd-eurobiljetten bij zich. Gevonden in een tas op zolder en in een kluis. Op het bedrijventerrein kijken FIOD-rechercheurs fronsend door ordners vol administratie van het familiebedrijf in import en export van trucks.

Procureur-generaal Van Nimwegen maakte eind vorig jaar twee miljoen euro vrij om het Integraal Afpakteam Brabant op te richten. In twee jaar tijd moet het team meer geld opleveren dan dat het kost. De overheid wil al langer meer geld afpakken van criminelen, maar nu gebeurt dat meestal via de methode: ontnemingsvorderingen.

Voorbeeld. De politie krijgt zicht op een criminele bende en zet daar zo’n twintig rechercheurs op. Als die geluk hebben, betrappen ze de leiders van de bende na anderhalf jaar onderzoek op heterdaad met hun handen in de hennep. Vervolgens gaat een financieel rechercheur berekenen hoeveel geld de verdachten waarschijnlijk hebben verdiend. Dan volgt een ontnemingsvordering. Waarop verdachten vaak zeggen: „Maar dat geld hebben wij niet.” Het Afpakteam werkt een stuk sneller.

Het Landelijk Parket stelt dat nu slechts 15 procent van de opgelegde ontnemingsbedragen wordt geïnd. Het Afpakteam moet laten zien hoe afpakken effectiever kan. Door alleen in actie te komen als het zicht heeft op vermogen. Door geld en goederen meteen in beslag te nemen als een bezitter niet kan uitleggen hoe hij eraan komt. Daarna moet de rechter het beslag natuurlijk nog wel goedkeuren.

Oprichter van het team René Nuijten was eerder nauw betrokken bij het grootscheeps corruptieonderzoek op de Antillen en bij het strafrechtelijk onderzoek naar mensenhandel, genaamd Sneep. Hij koos zeven politiemensen, onder wie een internetrechercheur en een financieel rechercheur. Hij selecteerde twee belastinginspecteurs, een belastinginvorderaar, twee rechercheurs van de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, een criminoloog, een recherchekundige, en hij kreeg een vaste officier van justitie toegewezen. Het vrijbuitersteam vond onderdak in een leegstaand politiebureau in Breda.

Ideeën ontstaan aan de lunchtafel. „Ik kan het niet uitstaan”, zei de belastinginspecteur op een dag. Hij vertelde dat een zeecontainer die in de haven van Rotterdam was onderschept op naam stond van een man die de belastingdienst al tijden zocht vanwege zijn belastingschuld. De man was onvindbaar omdat hij zich bij de gemeente had uitgeschreven. In Nederland zijn op die manier bijna 400.000 mensen ‘Vertrokken Onbekend Waarheen’, blijkt uit CBS-cijfers. Sommigen gebruiken die status om te frauderen, waardoor de belasting jaarlijks miljoenen misloopt.

„Die man ken ik wel. Hij heeft een hennepverleden”, zei een rechercheur aan diezelfde lunchtafel. Via via vonden ze de man. Hij woonde samen met zijn vrouw in een huis dat zij van haar uitkering nooit kon betalen. Het Afpakteam kwam in actie. Het nam woning, Landrover en inboedel in beslag.

Nuijten vertelt over het grootste succes tot nu toe. In mei hoorde het team over een hennepbende. Al gauw ontdekte het dat de bende cash begroef. Nuijten: „Cash is een probleem voor criminelen. Ze willen het dicht bij zich houden, maar lopen ook de kans geript te worden.”

Op een zomermorgen in augustus lichtte het Afpakteam bewoners van vijftien huizen in Tilburg van hun bed. Met inzet van militairen en graafmachines ging het op zoek in tuinen. Onder de volière, onder het zwembad en in de kliko vond het team tonnetjes vol vijfhonderdeurobiljetten. Uiteindelijk werd anderhalf miljoen euro aan contanten in beslag genomen. Plus tien auto’s, sieraden, televisies, schilderijen. Witwassen kan de verdachten op zes jaar cel komen te staan. Voorlopig hebben ze een miljoenenschuld bij de overheid.

Steeds komt het team tot nieuwe afpakmanieren. Nuijten: „Wij zijn een laboratorium.” Alle vondsten worden beschreven door de criminoloog en gepresenteerd aan de Afpakteam-stuurgroep, met daarin de directeur van de Belastingdienst, een korpschef, twee hoofdofficieren van justitie, een directeur van de FIOD en de programmadirecteur van de Taskforce. Op termijn moet de werkwijze als voorbeeld dienen voor de rest van het land.

Het is half acht ’s avonds. In Den Bosch zetten de leden van de commandopost hun computers uit. Auto’s, scooters, een motor en 420.000 euro zijn in beslag genomen. Op panden is beslag gelegd. Duidelijk is dat vader en zoon hun bedrijf waarschijnlijk gebruikten om geld wit te wassen. Het was een goeie dag, zeggen de teamleden tegen elkaar.

    • Esther Wittenberg