Vieze wc’s of een grotere klas

Nieuw meubilair? Kleinere klassen? Of schone wc’s? Basis- en voortgezet onderwijs kregen er wel geld bij van het Rijk, maar komen toch steeds vaker tekort.

Directeur Jansen van basisschool De Wegwijzer: „Geen contractverlenging voor tijdelijk personeel.”

Speelkwartier op basisschool De Wegwijzer in Woerden. Kinderen schieten door de gang. Een enkeling zoekt nog even de wc op voor hij naar buiten gaat. „Ik vind het belangrijk dat die toiletten elke dag grondig worden schoongemaakt”, zegt directeur Hein Jansen. „Maar daar heb ik eigenlijk het budget niet voor. Dat betekent dat ik elders op mijn begroting geld moet vinden. Dat is lastig: waar wil ik op korten?”

Het lijkt vreemd, een schooldirecteur die klaagt over een krappe beurs terwijl het onderwijs er kabinet na kabinet geld bij heeft gekregen. Vandaag en morgen bespreekt de Kamer de begroting van minister Jet Bussemaker (Onderwijs, PvdA). Ook zij heeft de komende jaren extra middelen te verdelen – voor basis- en voortgezet onderwijs 340 miljoen euro.

Toch hebben veel leidinggevenden in het onderwijs het al jaren over ‘sluipende bezuinigingen’. Het gaat om kortingen op posten waarvan mensen buiten het onderwijs zelden gehoord hebben, maar die er uiteindelijk wel toe leiden dat bijvoorbeeld de klassegrootte de afgelopen jaren op veel plekken weer langzaam toeneemt.

Jansen geeft een voorbeeld: vijf jaar geleden stelde de gemeente geld beschikbaar om per jaar voor 100 uur een schoolbegeleider in te huren die extra aandacht gaf aan zorgleerlingen. „Dat bedrag is inmiddels afgebouwd tot nul. Maar bepaalde leerlingen hebben die extra hulp nog steeds nodig. Dus haal ik dat geld nu uit de lumpsum, de grote zak geld die we jaarlijks van het Rijk krijgen en waarvan we alles moeten doen. Daaruit kan ik 45 uur extra begeleiding financieren. Maar dat geld kan ik niet meer aan iets anders uitgeven.”

Woerden haalde de afgelopen jaren een streep door nog meer uitgaven, of delen ervan: die voor milieu- en cultuureducatie en sport- en spelvoorzieningen. Jansen: „Al die activiteiten gaan door, maar vragen nu meer bijdrage uit de lumpsum van de school.”

De maatregelen blijven niet zonder gevolgen. Bezuinigen op schriften en krijtjes zet weinig zoden aan de dijk, zegt Jansen. „Ik heb een begroting van ongeveer acht ton, waarvan materiaal slechts 16.000 euro uitmaakt. De rest zijn personeelslasten. Dus daar moet ik het vinden. Dat betekent onder meer dat tijdelijk personeel geen contractverlenging krijgt en de groepen groter worden.”

Hij zoekt naarstig naar mogelijkheden om te bezuinigen zonder gevolgen voor het onderwijs. „De energie wordt steeds duurder, terwijl we daarvoor onvoldoende gecompenseerd worden. Ik wil dus graag zuinig doen, maar tweederde van dit gebouw zit nog met enkele beglazing. Daar kan ik niets aan doen, omdat de gemeente gaat over de behuizing.”

In tegenstelling tot mbo en hbo, waar veel dure nieuwbouw plaatsvindt, beschikken scholen in basis- en voortgezet onderwijs niet zelf over geld voor gebouwen. Ze zijn daarvoor afhankelijk van de gemeente.

Het achterstallig onderhoud van gebouwen is dan ook een heikel punt voor meer schooldirecteuren. Enkele kilometers verderop in Woerden werken bouwvakkers aan de voltooiing van de nieuwbouw van de havo- en vwo-afdeling van het Minkema College. Rector Alice Timmermans ziet uit naar de meivakantie. Dan kunnen haar docenten en leerlingen eindelijk hun oude behuizing achter zich laten, inclusief de noodlokalen die al meer dan een decennium in gebruik zijn. „Als de leraar daar door de klas loopt, zitten de leerlingen soms te wiebelen op hun stoel.”

Met het nieuwe gebouw is het Minkema College weer bij de tijd. Daar hoort ook modern onderwijsmateriaal bij, vindt Timmermans. In elk van de 55 klaslokalen moet een digiboard komen. „Die zijn duur, maar ik vind het belangrijk dat we ze hebben. Dat betekent wel dat we geen geld hebben voor nieuwe tafels en stoelen. Het oude meubilair verhuist mee.”

Het Minkema College is net als De Wegwijzer de afgelopen jaren geconfronteerd met tal van maatregelen die de begroting onder druk hebben gezet. Timmermans: „Neem het besluit om de pensioenleeftijd te verhogen. Dat leidt ertoe dat relatief dure leraren langer in dienst blijven. Let wel: het zijn inhoudelijk vaak prima docenten, maar ze kosten wel veel geld.”

En ook op het Minkema College leiden krimpende budgetten onherroepelijk tot minder personeel en grotere klassen. „Ik wil het onderwijsproces zoveel mogelijk ontzien”, zegt Timmermans. „Dus kijk je op zoek naar besparingen eerst naar het ondersteunend personeel. Maar dat wil ik eigenlijk helemaal niet. Ook die mensen heb je hard nodig op een school.”

Dat in tijden van crisis het onderwijs moeilijk om meer geld kan vragen, begrijpt Timmermans wel, zegt ze. „En het dwingt je als school ook te kijken naar de manier waarop je je organisatie hebt ingericht. Wat zijn eigenlijk onze doelen; hoe willen we die bereiken? Het is goed om je dat af te vragen. Maar ik maak me eerlijk gezegd best zorgen over de begroting. Dit jaar krijg ik hem misschien wel rond, maar of dat volgend jaar ook lukt, is nog maar de vraag. Met alleen de kaasschaaf gaat het in ieder geval niet lukken.”