Sturen Patriots is vooral symbolisch

Nieuwsanalyse

De NAVO stuurt Patriots naar de Turkse grens met Syrië, om solidariteit met een bondgenoot te tonen.

NAVO-secretaris generaal Anders Fogh Rasmussen had gisteravond een boodschap voor Turkije én voor de Syrische president Assad. De militaire bondgenoten „staan om de Turken heen in een geest van sterke solidariteit”. En mocht „iemand” op het idee komen om Turkije aan te vallen: „Dan moet hij daar nog maar eens twee keer over nadenken.”

Voor een secretaris-generaal van de NAVO, met 28 lidstaten die hij tevreden moet houden, was het ongekend duidelijk en gepassioneerd. Maar niemand van de bondgenoten klaagde en vooral de Midden- en Oost-Europese landen, die nog altijd beducht zijn voor de dreiging vanuit Rusland, waren blij met het bewijs dat de NAVO er nog steeds in de eerste plaats is om het eigen grondgebied te verdedigen: over een paar weken staan er Patriotluchtafweerraketten aan de Turkse grens met Syrië.

De NAVO-ministers van Buitenlandse Zaken gingen er gisteren in Brussel mee akkoord dat de afweersystemen (uit Nederland, Duitsland en de VS) onder NAVO-commando komen. De regeringen van de drie landen moeten er formeel nog over beslissen – Nederland doet dat vrijdag – en het is nog niet duidelijk hoeveel afweersystemen er precies worden gestationeerd. Bij de NAVO wordt gezegd: tussen de drie en zes. Met een bereik van zo’n 60 kilometer, op een grens van 900 kilometer lang, is de plaatsing volgens NAVO-bronnen vooral symbolisch. „Turkije had dit nodig voor binnenlands politiek gebruik”, zegt een diplomaat. „Turkije is heel goed in staat om zijn grondgebied te beschermen.”

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov, die gisteren in Brussel was voor een vergadering met de NAVO-ministers, was op zijn persconferentie minder fel over de Patriots dan vorige week. „We willen ons er niet mee bemoeien”, zei hij. „We vragen er alleen aandacht voor dat de dreiging niet overdreven moet worden. En historisch is aangetoond dat een opeenstapeling van wapens het risico met zich meebrengt dat ze worden gebruikt. Dat is onze zorg.”

Lavrov zei ook dat Rusland „geruchten” over de verplaatsing van chemische wapens in Syrië had onderzocht. „We horen steeds dat het niet waar is.” NAVO-secretaris-generaal Rasmussen had het in zíjn persconferentie over „berichten” van lidstaten over die wapens en hij zei dat alle bondgenoten zich daar „ernstig zorgen over maken”.

Steeds maar weer werd op de bijeenkomst van ministers benadrukt dat de NAVO geen partij wil worden in het conflict in Syrië. Maar als Assad chemische wapens zou gebruiken, wordt alles anders. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Westerwelle noemde dat „onze rode lijnen”. Zijn Nederlandse collega Timmermans zei: „Je moet er niet aan denken dat die wapens worden ingezet in dat kruitvat. De boodschap aan Assad kan niet hard genoeg zijn.”

NAVO-functionarissen noemen de inzet van Patriots voor Nederland een „blessing in disguise”, een verhulde zegen. Het vertrek uit Uruzgan in 2010 had de positie van Nederland in de NAVO geen goed gedaan – nu is er een nieuwe kans. „De situatie in Syrië is ernstig”, zegt een functionaris. „Maar als ik de Nederlandse minister was, zou ik blij zijn: het is een relatief veilige missie en Nederland verdient er punten mee. Nederland kan nu laten zien dat het mooie spullen heeft.”

Volgens NAVO-bronnen is de kans aanzienlijk kleiner dat Duitsland door de Patriots zijn geschonden imago verbetert: Uruzgan is langer geleden en kwam veel minder hard aan dan de Duitse opstelling bij de luchtaanvallen op Libië. Duitsland onthield zich in 2011 van stemming over de VN-resolutie die ingrijpen toen mogelijk maakte, en deed niet mee aan de NAVO-acties.

Timmermans zei dat hij er „nog geen seconde over had nagedacht” wat de Patriots betekenden voor de positie van Nederland. „Als een bondgenoot zich bedreigd voelt en een beroep doet op de anderen, moet je van sterke huize komen om er niet aan te voldoen.”

    • Petra de Koning