Oeps. De bewoner werd even vergeten

Doortastend en rigoureus was het ingrijpen van Utrecht bij de vondst van asbest in Kanaleneiland. Maar de bewoners kregen bijna niets te horen.

Bewoner Koos Stel heeft die 22ste juli niets gehoord over asbest. Geen geluidswagen, niets. Dat klopt ook, want er was geen geluidswagen. Die had er wel moeten zijn. Het was een van de eerste eisen die locoburgemeester Gilbert Isabella (PvdA) begin van de middag stelde, toen bleek dat er na de vondst van asbest flats ontruimd moesten worden in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. Burgemeester Wolfsen (PvdA) was er niet. Hij was met zijn vrouw op fietsvakantie in Groot-Brittannië.

Gisteren presenteerde een onafhankelijke onderzoekscommissie onder leiding van Geert Jansen, voormalig commissaris van de koningin in Overijssel, een rapport dat in opdracht van de gemeente werd gemaakt, over de asbestevacuaties in Kanaleneiland. De crisisorganisatie tijdens de ontruiming van de drie flats – elk 48 woningen – heeft „onvoldoende gefunctioneerd” en de genomen maatregelen waren „onnodig belastend” voor bewoners. De commissie noemt de evacuatie „disproportioneel”, maar heeft vooral kritiek op het gebrek aan informatie voor bewoners, die angstig waren. Hun zorgen en emoties werden te veel genegeerd. Bewoners leken bijzaak, schrijft de commissie. Zo’n veertig gezinnen wonen nog steeds elders.

Locoburgemeester Gilbert Isabella ging ervan uit dat er geluidswagens geregeld waren. Maar niemand had eraan gedacht een omroepboodschap op te stellen. En hoe roep je eigenlijk iets om, met een beschermingsmasker voor je gezicht? Pas laat in de middag hoorden bewoners dat er asbest was gevonden.

Intussen was een deel van hun wijk afgesloten. Een medewerker van woningcorporatie Mitros had maar 112 gebeld, omdat de verantwoordelijk ambtenaar niet bereikbaar was. Die was óók met zijn vrouw aan het fietsen. Politie, brandweer en ambulancediensten zetten – na kort overleg rond de motorkap van een auto – op eigen houtje de wijk af. Zonder de meetresultaten van asbestinspectiebedrijf Sanitas te kennen – die waren er nog niet. Bewoners die een ijsje waren eten, mochten niet terug naar huis. Er liepen mannen rond in witte beschermingspakken. Er stonden hekken. Er ontstond grote verwarring in de buurt.

Goede informatie is het belangrijkste bij een crisis, zegt Mitros-directievoorzitter Henk Peter Kip. „Maar die is in het geval van een crisis niet altijd te geven. Je wilt de mensen graag geruststellen. Maar als je zelf niet precies weet hoe het zit, kan dat niet.” En dan nog iets. Als het over asbest gaat, zegt Kip, heeft dat zo’n emotionele lading dat mensen hoe dan ook ongerust worden. „Ze denken dat het altijd heel gevaarlijk is. Wat je ook zegt. Maar dat hoeft niet zo te zijn.”

Het Instituut voor Veiligheid en Crisismanagement presenteerde gisteren een tweede rapport, geschreven op verzoek van Mitros. De genomen maatregelen waren achteraf bezien te heftig, gegeven de risico’s voor de gezondheid. Ook dit rapport wijst op de slechte communicatie.

Kip, die in juli nog niet bij Mitros werkte, wil dat iedereen leert van de asbestaffaire. Zijn organisatie gaat een crisisplan opstellen zodat ze een volgende keer beter voorbereid is.

Burgemeester Wolfsen, die drie dagen na de evacuatie terugkeerde van vakantie en gisteren het rapport in ontvangst nam, bood excuses aan aan de bewoners. „Nu blijkt dat er geen direct gevaar was voor de volksgezondheid, spijt het ons zeer wat u heeft moeten doormaken.”

Het rapport van de onderzoekscommissie-Jansen is ook een waarschuwing, zegt de voorzitter: 60 procent van alle sociale huurwoningen bevat asbest. De komende tijd zal er veel gesaneerd moeten worden. Gemeenten en corporaties moeten de bewoners goed informeren, anders is er een groot probleem.

De sanering in Kanaleneiland, voor de evacuatie, werd „niet veilig uitgevoerd”, aldus het rapport. Asbestsanering kent geen onafhankelijk toezicht, stelt Jansen. Hij wil dat de landelijke politiek met een beter controlesysteem komt.

Burgemeester Wolfsen en wethouder Isabella erkennen dat het mis is gegaan in de communicatie, maar willen niet zeggen bij wie de schuld ligt: bij Mitros of bij de gemeente. Wolfsen: „Toch bieden wij excuses aan, want wij zijn in deze stad in charge. De geëvacueerde bewoners hebben iets vreselijks meegemaakt.”

Dat kan Koos Stel bevestigen. Gaat hij terug naar Kanaleneliand? „Over mijn lijk.”

Dat hoeft ook niet. Hij heeft een nieuwe woning toegewezen gekregen. Hij neemt alleen zijn stereoinstallatie mee, en zijn tv. De rest gaat al-le-maal in de vuilniscontainer. Koos Stel begint na het asbestdrama een nieuw leven.