Merkel loopt op eieren

Vandaag is de Israëlische premier Netanyahu op bezoek bij de Duitse bondskanselier Merkel. En dat is hoognodig, want de landen zijn boos op elkaar.

Correspondent Duitsland

Hannover. Het werkbezoek van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu aan zijn ambtgenoot Angela Merkel, dat vanavond begint, komt geen moment te vroeg. Er is mot tussen de beide regeringsleiders van de twee formeel innig bevriende naties. Grote kans dat er met appelmoes gegooid wordt bij het etentje vanavond in Merkels Bundeskanslersamt. Dus is het hoog tijd voor wat fence mending, het repareren van de diplomatieke betrekkingen.

Directe aanleiding voor de onmin aan Israëlische kant is de zeer ongebruikelijke stap van Duitsland om zich van stemming te onthouden, vorige week donderdag, toen de Verenigde Naties instemden met de Palestijnse status als waarnemerstaat. Normaal gesproken stemt Duitsland bij dit soort kwesties altijd trouw in het voordeel van Israël. Naar verluidt is Merkel op haar beurt in woede ontstoken over de Israëlische reactie: de aankondiging vorige week donderdag van de bouw van nieuwe nederzettingen in Palestijnse gebieden. Want de opgebouwde wrevel van de Duitse regering over de Israëlische nederzettingenpolitiek was juist mede aanleiding voor de Duitse standpuntbepaling bij de VN, zo stelde Die Zeit.

Merkel hield gisteren op het verkiezingscongres van haar partij, waar zij met 98 procent van de stemmen werd herkozen als leider, een lange toespraak, maar sprak met geen woord over de kwestie. Maar vrijdag had zij nog, als eerste Duitse bondskanselier, een met symboliek overladen bezoek gebracht aan de Vergadering van de Joodse Centrale Raad. Afgelopen jaar was moeilijk voor de Joden in Duitsland, erkende Merkel. Ze doelde op een soms onfrisse discussie die losbarstte nadat de rechter besnijdenis van jongetjes had verboden. Ook was er in de zomer een reeks incidenten in Berlijn waarbij rabbijnen op straat werden lastiggevallen door moslimjongeren. Merkel zei het belangrijk te vinden om de ruim 100.000 Duitse Joden te laten weten „dat zij welkom zijn, want er is nog altijd veel antisemitisme in Duitsland”. En zaterdag onderstreepte Merkel in haar wekelijkse podcast dat Duitsland in veiligheidskwesties „altijd aan de kant van Israël staat”. Zo beklemtoonde zij, verwijzend naar de recente vijandelijkheden tussen Israël en Hamas: „Dus hebben we nu, bij de raketaanvallen door Hamas, weer duidelijk gemaakt: Israël heeft niet slechts het recht, maar ook de plicht zijn burgers te beschermen.”

Kenmerkend voor het in Duitsland door de Holocaust zwaar met hypotheek belaste debat over het optreden van de staat Israël, is het door elkaar lopen van tegenstrijdige gevoelens: afschuw van de onderdrukking door Israël van de Palestijnse minderheid, schuldgevoel over de Duitse genocide op de Joden in de Tweede Wereldoorlog en daarom angst te worden uitgemaakt voor Jodenhater of antisemiet. Het komt met enige regelmaat voor dat critici van Israël worden gebrandmerkt als antisemitisch. Berucht is de kwestie rond de filosoof Judith Butler, toen zij eind mei de Theodor W. Adorno-prijs van de stad Frankfurt won. Eerder had zij zich uitgesproken tegen de Israëlische nederzettingenpolitiek. Der Spiegel herinnerde vorige week aan de reactie van de Centrale Raad van Joden in Duitsland die het een stomme fout noemde „om een bekende Israël-hater een prijs toe te kennen die genoemd is naar de grote filosoof die door de nazi’s als ‘half-Jood’ tot emigratie werd gedwongen.” Het weekblad waarschuwde voor inflatie van de term antisemiet: mensen worden zo vaak onterecht daarvoor uitgescholden dat men er zo langzamerhand de schouders over ophaalt.

Ondertussen is het echte antisemitisme nog zeer aanwezig in Duitsland: een peiling van de Duitse regering wees vorig jaar uit dat één op de zes Duitsers vindt dat Joden te veel invloed hebben, één op de acht vindt dat Joden hun vervolging mede aan zichzelf te wijten hebben, 40 procent is van mening dat Joden nu voordeel halen uit hun vervolging en één op de vijf Duitsers heeft iets tegen Joden.

Die cijfers belasten de relatie met Israël. De Duitse regering zal ook vandaag en morgen Netanyahu en zijn gevolg moeten bezweren dat zij niet antisemitisch is, als zij het optreden van de staat Israël tegenover Palestijnse burgers bekritiseert.

    • Frank Vermeulen