De emotionele lading van asbest

Er verschenen gisteren twee rapporten over het asbestdrama in Kanaleneiland. De boodschap: weet wie wat moet doen en informeer de bewoners goed.

Nederland, Utrecht, 23-7-2012. Foto Maarten Hartman. Asbest in de wijk Kanaleneiland. De Stanleylaan is afgesloten. Een medewerker vann het asbestonderzoeksbueau Search BV maakt een foto in een portiek van een niet afgesloten straat achter de Stanleylaan

Utrecht. Koos Stek heeft op die 22ste juli niets gehoord over asbest. Geen geluidswagen, niets. Dat klopt ook, want er was ook geen geluidswagen. Die had er wel moeten zijn. Het was een van de eerste eisen die locoburgemeester Gilbert Isabella (PvdA) begin van de middag stelde toen bleek dat er die dag na de vondst van asbest flats ontruimd moesten worden in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. Burgemeester Wolfsen (PvdA) was er niet. Hij was met zijn vrouw op fietsvakantie in Groot-Brittannië.

Een deel van Kanaleneiland was toen al afgesloten. Een medewerker van woningcorporatie Mitros had 112 gebeld, omdat de betrokken ambtenaar niet bereikbaar was. Ook hij was met zijn vrouw aan het fietsen. Politie, brandweer en ambulancediensten zetten daarom – na kort overleg rond de motorkap van een auto – op eigen houtje de wijk af. Zonder de meetresultaten van asbestinspectiebedrijf Sanitas te kennen – die waren er nog niet. Er ontstond grote verwarring in de buurt. Bewoners die even een ijsje waren eten, mochten niet terug naar huis. Er liepen mannen in witte beschermingspakken over straat. Er stonden hekken.

Pas laat in de middag hoorden bewoners dat er asbest was gevonden. Locoburgemeester Isabella ging er van uit dat de geluidswagens geregeld waren. Niemand had eraan gedacht een omroepboodschap op te stellen. En hoe roep je eigenlijk iets om met een beschermingsmasker voor je gezicht?

Gisteren presenteerde een onafhankelijke onderzoekscommissie onder leiding van Geert Jansen, voormalig commissaris van de koningin in Overijssel, een rapport over de asbestevacuaties in Kanaleneiland. De crisisorganisatie tijdens de evacuatie van de drie flats – van elk 48 woningen – heeft „onvoldoende gefunctioneerd” en de genomen maatregelen waren „onnodig belastend” voor bewoners. De commissie noemt de evacuatie „disproportioneel”, maar heeft vooral kritiek op de informatie die de bewoners kregen. Of beter gezegd: niet kregen. De zorgen en emoties van de bewoners, die erg angstig waren, werden te veel genegeerd. De bewoners leken vooral bijzaak en een lastige bijkomstigheid, schrijft de commissie. Ongeveer veertig gezinnen wonen nog steeds niet thuis.

Goede informatie is het belangrijkste, zegt Mitros-directievoorzitter Henk Peter Kip. „Maar dat is in het geval van een crisis niet altijd te geven. Je wil de mensen graag geruststellen, maar als je zelf niet precies weet hoe het zit, kan dat niet.”

En dan nog iets. Als het over asbest gaat, zegt Kip, dan heeft dat zo’n emotionele lading dat mensen hoe dan ook ongerust worden. „Ze denken dat het altijd heel gevaarlijk is. Wat je ook zegt. Maar dat hoeft helemaal niet zo te zijn.”

Het Instituut voor Veiligheid en Crisismanagement presenteerde gisteren een tweede rapport dat op verzoek van Mitros werd geschreven. De genomen maatregelen waren achteraf bekeken te heftig gezien de risico’s voor de gezondheid. Ook dit rapport wijst op de slechte communicatie. Kip, die in juli nog niet bij Mitros werkte, wil dat iedereen leert van de asbestaffaire in Kanaleneiland. Zijn organisatie gaat een crisisplan opstellen zodat ze een volgende keer beter voorbereid zijn.

Burgemeester Wolfsen, die drie dagen na de evacuatie terugkeerde van vakantie en gisteren het rapport in ontvangst nam, maakte excuses aan de bewoners. „Nu blijkt dat er geen direct gevaar voor de volksgezondheid is geweest, spijt het ons zeer wat u heeft moeten doormaken.”

Het rapport is volgens de voorzitter van de onderzoekscommissie, Geert Jansen, ook een waarschuwing. Zestig procent van alle sociale huurwoningen bevat asbest. De komende tijd zal er veel gesaneerd moeten worden. Gemeenten en corporaties moeten de bewoners goed kunnen informeren, anders hebben we een groot probleem, zegt Jansen.

De sanering in Kanaleneiland, voor de evacuatie, werd „niet veilig uitgevoerd”, stelt het rapport. Volgens Jansen komt dat doordat in de asbestsanering alleen intern toezicht is. Hij roept de landelijke politiek op met een beter controlesysteem te komen.

Intussen, op de werkkamer van de burgemeester, geven Wolfsen en Isabella toe dat het mis is gegaan in de communicatie, maar willen niet zeggen bij wie de schuld precies ligt: Mitros of de gemeente. Wolfsen: „Toch bieden wij excuses aan, want wij zijn in deze stad in charge. De geëvacueerde bewoners hebben iets vreselijks meegemaakt.”

Dat kan Koos Stel wel zeggen. Hij gaat „over zijn lijk” terug naar Kanaleneiland. Dat hoeft ook niet. Hij heeft een nieuwe woning toegewezen gekregen. Hij neemt alleen zijn stereoinstallatie mee, en zijn tv. De rest gaat al-le-maal in de vuilcontainer. Koos Stel begint na het asbestdrama een nieuw leven.

    • Sheila Kamerman
    • Enzo van Steenbergen