Dat zwelgen in toen, fikst geen pensioen

Het verleden zit het pensioendebat op de hielen. Staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA) stuurde dezer dagen een onderzoek naar de Kamer over gelden die pensioenfondsen van vijf ondernemingen in de vorige eeuw naar de kas van ‘hun’ bedrijf hebben overgemaakt. De fondsen zwommen toen in het kapitaal. De bulk van overboekingen à 2,3 miljard zat rond 2000, toen beurskoersen door het dak gingen.

De onderzoekers opperen dat er geen regels zijn geschonden met de terugstortingen. Klijnsma neemt die suggestie over. Het onderzoek noemt in een slappe verwijzing naar wettelijke privacy geen namen. Gezien de context waren het pensioenfondsen vol aandelen, zoals die van Shell, Unilever en Philips.

Het onderzoek volgt op hardnekkig vragen door een Kamermeerderheid onder leiding van Pieter Omtzigt (CDA). De Kamer wil weten of dezelfde pensioenfondsen die toen hun werkgever spekten, nu de pensioenen verlagen.

Wel een beetje laat, die nieuwsgierigheid naar toen. In de jaren dat het pensioengeld over tafel ging, genoten de werkgevers en vakbonden die het pensioenkapitaal beheerden nog publiek vertrouwen. Maar de bonden die naar eigen zeggen opkomen voor de werkenden én gepensioneerden misten overzicht van wat al die tientallen grotere pensioenfondsen deden en bleken goedmoedig. Eigenlijk mogen er geen overschotten in pensioenfondsen zijn, reageerde FNV-expert Henk Muller in 1999 op het nieuws dat werkgevers in 1998 al 6,5 miljard gulden (3 miljard euro) voordeel hadden van werknemerspensioenen.

Klijnsma noemt het aannemelijk dat de werknemersvertegenwoordigers hebben ingestemd met het grabbelen in het vermogen. Maar de gepensioneerden, die niet of spaarzaam in de besturen zaten? Wat konden zij doen? Openbare informatie was jarenlang gewoon bagger. „Onvolledig, weinig inzichtelijk en onvoldoende gedetailleerd”, zegt Klijnsma. Vóór 1998 golden ook „minder strikte regels voor jaarverslagen”.

Het meeste voordeel voor werkgevers zat in de lage pensioenpremies waarvan ook de werknemers profiteerden. Dat heeft Klijnsma niet laten onderzoeken. Wedden dat er een relatie is tussen premiekortingen toen en pensioenkortingen nu? (Terzijde: voor iets minder dan de 3 miljoen euro die verder onderzoek kost doe ik wel offerte – en mijn archief er gratis bij.)

Sinds 2007 moeten pensioenfondsen adequate premies heffen en zijn terugstortingen taboe. Dat kostte pensioenbestuurders en politici dus tien jaar. Nu Nederland de stap zet naar nieuwe pensioenen moet de Kamer niet omkijken, maar stevige informatieverplichtingen formuleren voor de nieuwe contracten. Kundiger en veelzijdiger bestuurders aanmoedigen. En: vooruit denken, inclusief worstcasescenario’s en stresstests.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.