Dansen met de goden

Het filmfestival van Marrakech brengt deze week een groots eerbetoon aan de cinema van India. In Marokko is Bollywood zeer geliefd.

Indian film actor Amitabh Bachchan (R) receives an award from French actress Catherine Deneuve (L) during the tribute to Hindi cinema at the 12th Marrakech International Film Festival on November 30, 2012 in Marrakech. AFP PHOTO / VALERY HACHE AFP

‘Dansen! Dansen!” roept een jongen in de zaal naar de Indiase filmster Arjun Rampal, voorafgaand aan de vertoning van de film Chakrayyuh tijdens het filmfestival van Marrakech, dat deze week voor de twaalfde keer plaatsvindt. Rampal wordt door het overwegend jonge publiek begroet als een broer die na een lange reis eindelijk is thuisgekomen. Hij maakt een dansje met een meisje uit het publiek dat ‘I love you’ naar hem roept.

Het filmfestival van Marrakech brengt een groots opgezet eerbetoon aan de filmindustrie van Bombay (‘Bollywood’), dat net als Hollywood dit jaar zijn honderdjarige bestaan viert. Vanuit India is een forse filmdelegatie van zo’n dertig personen afgereisd met Amitabh Bachchan aan het hoofd, hét gezicht van de Indiase film, en de minstens zo geliefde romantische held Hrithik Roshan in zijn kielzog. Op de rode loper worden ze oorverdovend toegejuicht door de Marokkaanse jeugd. De westerse – vooral Franse – sterren die ook naar Marrakech zijn gekomen, moeten met minder enthousiasme genoegen nemen.

Tijdens het filmfestival is elke avond een voorpremière te zien van een film uit Bollywood - de grootste filmindustrie ter wereld, met een jaarlijkse productie van duizend films – op een groot scherm op Jemaa El Fna, het wereldberoemde plein van Marrakech. Daar verzamelen zich elke avond honderden mensen voor het grote scherm om de Indiase sterren in het echt te kunnen zien.

Levende goden

Op het festival kreeg Bachchan als eerbetoon een Gouden Ster, de prijs van het festival, uitgereikt uit handen van de Franse diva Catherine Deneuve. In haar toespraak memoreerde Deneuve dat de Indiase filmsterren in India niet alleen vereerd worden als idolen, maar als ‘levende goden’. En niet alleen in India dus, Marokko blijft niet ver achter. Bachchan wees er in zijn dankwoord fijntjes op dat over de ‘inhoud’ van Bollywoodfilms in het westen vaak „cynisch en sarcastisch” wordt gedaan: de meeste films die Bollywood produceert zijn drie uur durende romantische spektakels, vol zang en dans, waarbij de geliefden kuis blijven om aan het einde te kunnen trouwen. Toen na drie uur dan eindelijk het langverwachte huwelijksaanzoek kwam in Jab Tak Hai Jaan ( ‘Tot mijn laatste snik’), de laatste film van de in oktober overleden Bollywoodregisseur Yash Chopra, klonk in Marrakech applaus, dat tegelijk warm én ironisch klonk.

Toch is het juist de ‘inhoud’ die de films van Bollywood zo krachtig maken, zei Bachchan, die bij een eerder bezoek aan het festival, in 2003, de Marokkanen voor zich innam door in de traditionele Marokkaanse djellaba op de rode loper te verschijnen. Dat stellen de vaderlandslievende Marokkanen zeer op prijs. Inhoud onder alle dromerij en spektakel? Ja. In elke film uit Bollywood voltrekt zich volgens Bachchan „een vorm van poëtische gerechtigheid, en dat in drie uur, terwijl wij daar zelf in een heel leven vaak niet aan toekomen”.

Daar zit wel wat in. Want de populaire films in Hindi mogen dan een droomwereld voortoveren, dat wil niet zeggen dat ze de werkelijkheid niet reflecteren. Jab Tak Hai Ajaan gaat weliswaar over Samar (Shahrukh Khan), ‘de man die niet kan sterven’, een explosievenspecialist in het Indiase leger die heldhaftig bom na bom demonteert zonder ooit een beschermend pak aan te trekken, omdat hij boos is op God en onverschillig staat tegenover de dood. Maar hij begint zijn wonderlijke levensloop in Londen, waar hij met helemaal niets begint en aan de kost moet zien te komen als straatveger en straatzanger. Hij is tegelijkertijd een mythische held èn the boy next door. Samar wordt verliefd op een steenrijk meisje dat een groot zakenimperium zal erven, maar betrapt haar terwijl ze tot Jezus bidt dat ze een blanke man wil, en geen jongen „met een bruine huid”. Voordat zij eindelijk het licht ziet en beseft dat ze niet zonder hem kan leven, gaat er eerst een half leven voorbij.

Bollywoodfilms gaan vaak over de grote droom om het te maken en de onophoudelijke krachtsinspanning die daarvoor nodig is. Hollywood kent ook zijn ‘Amerikaanse droom’, maar in een Bollywoodfilm zoals Jab Tak Hai Ajaan moeten de personages nog veel meer knokken om zich op te werken van krantenjongen tot miljonair.

Kuisheid

Volgens de directeur van het filmfestival van Marrakech, de ravissante Melita Toscan du Plantier, is de kuisheid van de films ook een factor bij het succes van de Hindi-cinema in landen van de Maghreb en het Midden-Oosten. De films kunnen overigens tegelijkertijd heel sensueel zijn, met dat eindeloos om elkaar heen draaien en dansen. De directeur: „De cinema van Bollywood is niet alleen geliefd in Marokko, maar in alle moslimlanden. Dit is een cinema die niet luchthartig doet over de liefde en geen naaktscènes bevat. De films zijn kleurrijk, vreugdevol en zetten mensen aan tot dromen. Ik denk dat Marokkanen zo van deze films houden omdat ze hen laten dromen. Daarom betekenen de sterren van Bollywood ook zo veel voor Marokkanen.”

Bollywood, een benaming die pas sinds de jaren zeventig opgang heeft gemaakt, is de enige filmindustrie die met Hollywood kan concurreren. Bachchan onderstreepte dat het goed mogelijk is dat jaarlijks meer mensen films uit India zien dan uit Hollywood, aangezien er 7 miljard mensen op de planeet leven, waarvan 1,2 miljard in India. Daar gaan elke week 150 miljoen mensen naar de bioscoop.

Het festival van Marrakech timmert flink aan de weg. In voorgaande edities wist Marrakech onder meer Martin Scorsese en Francis Ford Coppola te strikken voor een bezoek. Dit jaar zijn onder meer topregisseurs als Darren Aronofsky (Black Swan) en de Chinese regisseur Zhang Yimou (House of Flying Daggers) present. De banden met de Franse cinema zijn van oudsher sterk, zo blijkt ook uit de massaal uitgerukte Franse pers. Uit Marokko zelf is het sterke Les chevaux de Dieu te zien, dat eerder dit jaar met succes in première ging in Cannes. De film is een precieze reconstructie van het radicaliseringsproces van twee broers, die uiteindelijk een zelfmoordaanslag plegen, gebaseerd op de aanslagen die in mei 2003 plaatsvonden in Casablanca.

Europese sterren

Het festival van Marrakech heeft ook veel Europese sterren over de vloer – niet alleen Deneuve, maar ook Isabelle Huppert en Monica Bellucci, die dinsdagavond de Marokkaanse prins Moulay Rachid flankeerden bij het officiële diner van het festival. Het koningshuis is er veel aangelegen is om Marokko internationaal op de kaart te zetten met het festival. Voor het prestige en het toerisme natuurlijk, maar dat niet alleen. Festivaldirecteur Toscan du Plantier memoreerde dat de eerste editie van het eerste festival, twaalf jaar gelden, twee weken na de aanslagen van 11 september plaatsvond. Mede in dat licht is het volgens haar belangrijk om een filmfestival te hebben in een moslimland „waar mensen van uiteenlopende herkomst en met verschillende religies bij elkaar komen en de dialoog aangaan over film.” Dat is ook ongeveer het credo van Amitabh Bachchan: „Welke kleur, kaste of geloofsovertuiging je ook hebt, in het donker van de bioscoop genieten we allemaal van dezelfde verhalen, lachen we om dezelfde grappen en zingen we dezelfde liedjes. Film is een van de zeldzame verschijnselen in de wereld die mensen samenbrengt.” Een grote droom, maar dat hoort bij Bollywood.

    • Peter de Bruijn