Animator Gerrit van Dijk (73) overleden

De Nederlandse animatiefilmer Gerrit van Dijk is dinsdag op 73-jarige leeftijd overleden. Foto ANP / Frans Vanderlinde

De Haarlemse animator Gerrit van Dijk is deze week op 73-jarige leeftijd overleden. Dat meldt het Haarlems Dagblad, de krant waarvoor Van Dijk jarenlang cartoons maakte.

De aan de Tilburgse Academie voor Kunst en Architectuur opgeleide Van Dijk (Uden, 1938) genoot al enige faam als beeldend kunstenaar - schilder en aquarellist - toen hij hij zich een reputatie verwierf als een van de meest toonaangevende Nederlandse animators. In binnen- en buitenland is zijn werk veelvuldig bekroond.

Op het internationaal filmfestival in Berlijn won Van Dijk tweemaal een Gouden Beer voor de de Beste Korte Film. In 1989 voor zijn zijn film ‘Pas à Deux’ en in 1998 voor ‘I move so I am’.

Over ‘Pas à Deux’ schreef NRC Handelsblad in de jaren negentig:

“Van Dijks onvolprezen meesterwerk, in 1989 in Berlijn met een Gouden Beer bekroond, blijft nog steeds Pas à deux, een dansduet tussen voortdurend in elkaar overvloeiende personages, in wie we Popeye, Jezus, de paus, tante Sidonia, Elvis Presley en vele anderen herkennen. De lichte, speelse toon moet mede toegeschreven worden aan Monique Renault, met wie Van Dijk de film samen tekende en regisseerde.”

De films van de Haarlemse animator vallen in twee perioden uiteen, schreef recensent André Waardenburg enkele jaren geleden in de krant.

“In de eerste vijftien jaar van zijn carrière als filmer, die begon in 1971, wijdde hij zich aan wat je de politieke animatiefilm zou kunnen noemen. Subtiel zijn deze filmpjes niet. In Butterfly 1975 wordt een fris en vrij in de natuur rondfladderende vlinder langzaam ingesloten door steeds meer huizenblokken, totdat er geen plek meer is voor de vlinder. Elke keer als Van Dijk een rij flats toevoegt horen we op de geluidsband het geram van een heimachine.”

Van Dijk gebruikt in deze periode vooral de stijl van de cut-out. Foto’s, krantenberichtjes, filmfragmenten en ander materiaal worden in een collagevorm bij elkaar geplaatst en bewerkt met krassen en kleuren of andere grafische bewerkingen. Waardenburg:

“Steeds met een niet mis te verstane boodschap, culminerend in de twaalf films uit de Jute-serie (gemaakt door een collectief, waar Van Dijk eind jaren zeventig deel van uitmaakte) en het bijna een kwartier durende A Good Turn Daily, waarin een padvinder zijn dagelijkse goede daad steeds opnieuw verzaakt, zijn goede bedoelingen ten spijt. De wereld blijft in brand staan. Van Dijks The End vat de teneur van deze periode én de tijdgeest goed samen. De presidenten van Rusland en Amerika slaan om beurten met hun vuisten op de aardbol, die op het eind dan ook ontploft.”

Eind jaren tachtig veranderde Van Dijk van inhoud en stijl. Het pamflettistische maatschappelijke engagement maakt plaats voor beelden waarin de (geschiedenis van de) schilderkunst een grote rol speelt.

“In vloeiende bewegingen transformeren beroemde schilderijen of culturele iconen van de een naar de ander, zoals in Pas à deux (1988), dat een Gouden beer won op het filmfestival van Berlijn. Toch blijft ook hier een zekere collagestijl intact. De populaire cultuur gaat vaak een relatie aan met hoge kunst, met op de geluidsband allerlei historische verwijzingen: een flard uit een speech van Martin Luther King, een stukje dialoog uit East of Eden, een geëmotioneerde verslaggever bij de Tour de France-winst van Jan Jansen.”

De filmmaker leverde als cartoonist en columnist zeventien jaar bijdragen aan het Haarlems Dagblad. In 1998 werd hij geslagen tot ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Hij was al geruime tijd ziek, maar bleef tot op het het laatst bezig met animaties maken.

    • Lex Boon