Van succesfraudeur tot succesauteur, van ons geld

Diederik Stapel probeert een slaatje te slaan uit zijn eigen fraude, stelt Wino Wijnen. En wij helpen hem.

Diederik Stapel heeft het goed voor elkaar. Als wetenschapper in de sociale psychologie had hij al een glansrijke academische carrière met goed geciteerde publicaties en een vrijwel onaantastbare reputatie; afgelopen week maakte hij zijn debuut als schrijver.

Stapel klopte de belastingbetaler jarenlang geld uit de zak voor het financieren van zijn eigen frauduleuze onderzoek. Van de 1,4 tot 2,2 miljoen euro ontvangen subsidie is er schijnbaar 4 ton opgegaan aan zijn eigen salaris en ‘onderzoeksmateriaal’. Het door Stapel aangerichte slagveld in de wetenschappelijke literatuur begint na uitgebreid onderzoek langzaam duidelijk te worden. Op dit moment zijn er al 31 publicaties ingetrokken wegens frauduleuze dataverzameling en analyse terwijl vele andere artikelen nog grondig bekeken worden.

Gedurende deze onderzoeken was het een jaar lang verdraaid stil rond de persoon Stapel. Tot afgelopen week. Op de dag dat de commissie-Levelt verslag deed van zijn verregaande fraude kwam Stapel met een dertig seconden durende verontschuldiging. Emotieloos en onpersoonlijk las hij zijn mea culpa op vanaf een velletje papier. De rest van het interview was een verkapte aankondiging dat hij zijn persoonlijke verhaal als boek gaat uitgeven. Mijn complimenten voor deze uitgekookte pr-stunt zo vlak voor de feestdagen.

Deze man heeft lef en daar betalen wij welwillend de prijs voor. Elke aan dat boek gespendeerde euro verdwijnt in de zakken van de heer Stapel. Loon naar werk noemt men dat. Kleine kans dat we daar ooit nog iets van terugzien; strafrechtelijke vervolging is lastig in dit soort gevallen. Het is echter niet eens de economische prijs die het meest zorgwekkend is. Met elk verkocht boek wordt het plegen van fraude beloond. Elk verkocht boek is in feite een moreel verlies voor onze maatschappij.

Wetenschap is mensenwerk met ethische en morele grenzen. Net als in het echte leven kunnen deze grenzen ter eigen gewin opgerekt en overschreden worden, en wetenschappers staan daarbij niet sterker in hun schoenen dan anderen. Een maatschappelijk debat over de omgang met deze ethische en morele grenzen is gebaat bij openheid.

Vraag blijft of het verhaal van Diederik Stapel hierbij zinvolle inzichten kan verschaffen. Een maatschappelijk debat dient gevoerd te worden met oprechte wetenschappers, niet op grond van het verhaal van een oplichter die zijn oudedagsvoorziening nog even veilig wil stellen.

Wino Wijnen is onderzoeker in opleiding.

    • Wino Wijnen