Nederlandse man weegt nu 5,6 kilo meer dan in 1991

Met de toename van overgewicht valt het de laatste jaren reuze mee. Maar niet als je het vergelijkt met twintig jaar geleden. Vier vragen over overgewicht.

A man rests in Cambridge city center, on Wednesday, Oct. 17, 2007. U.K. Public Health Minister Dawn Primarolo pledged that the British government will take action to tackle obesity after experts warned the majority of UK citizens will be obese by the year 2050. Photographer: Graham Barclay/Bloomberg News BLOOMBERG NEWS

Rotterdam. Lekker getimed, zo vlak voor de feestdagen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) kwam gisteren met een trendrapport (Titel: Smakelijk weten) over Nederlanders en voeding. Conclusie: we worden steeds dikker. Vier vragen.

1We worden steeds dikker: is dat nieuws?

Hoogleraar Voeding en Overgewicht Jaap Seidell van de Vrije Universiteit in Amsterdam heeft zich geërgerd aan de kop van het persbericht dat het CBS gisteren stuurde, dat door allerlei media werd overgenomen: ‘Nederlanders steeds langer, maar vooral zwaarder’.

Wat blijkt namelijk, uit hetzelfde CBS-onderzoek: de Nederlander groeit al meer dan tien jaar niet meer. En, zegt Seidell, ook met de toename van overgewicht valt het de laatste jaren allemaal reuze mee. „Ik heb de CBS-cijfers eens goed bekeken”, zegt Seidell. „En de laatste zes, zeven jaar is het eigenlijk nauwelijks veranderd.”

2Is er dan helemaal niks aan de hand?

Jawel. Ruim de helft (54 procent) van de Nederlandse mannen en 43 procent van de vrouwen had in 2011 overgewicht, blijkt uit de cijfers. En, zo werkt statistiek, wie kijkt naar een periode van twintig jaar ziet dat dit percentage fors is toegenomen. Dat ligt, zoals gezegd, niet aan dat we steeds langer worden. De Nederlander, de langste mens ter wereld, groeit al een tijd niet meer in de lengte. We lijken ons maximum te hebben bereikt: gemiddeld 1,81 meter voor Nederlandse mannen en 1,68 meter voor vrouwen.

Nee, als we groeien, dan groeien we (langzaam) in de breedte. In 2011 woog een man gemiddeld 84 kilo en een vrouw 70 kilo. De afgelopen twintig jaar is de gemiddelde Nederlandse man 5,6 kilo en de vrouw 3,7 kilo zwaarder geworden.

Vorig jaar kampten zes miljoen volwassen Nederlanders met overgewicht, van wie 1,4 miljoen met ernstig overgewicht. Een mens heeft ernstig overgewicht bij een BMI (Body Mass Index: het gewicht in kilogram gedeeld door het kwadraat van de lengte in meters) van boven de 30. Van overgewicht wordt gesproken bij een BMI tussen 25 en 30. Uit het onderzoek blijkt dat mannen relatief vaker met licht overgewicht kampen dan vrouwen, maar vrouwen weer vaker last hebben van ernstig overgewicht.

Het is de vraag of de BMI een juiste graadmeter is. Het probleem van deze meetclassificatie: een vrouw of man met veel spieren en weinig vet kan zomaar een hogere score halen dan een vrouw of man met weinig spieren en veel vet. Dat, denkt Seidell, is waarschijnlijk de reden dat mannen relatief volgens de BMI vaker met licht overgewicht kampen.

Wat beter zou zijn, zegt Seidell, is het meten van de buikomvang. Maar dat is lastig: welke onderzoeker durft te vragen aan zijn onderzoeksgroep om een meetlint om de buik te doen? Het is dan een stuk lastiger om respondenten bereid te vinden aan een onderzoek deel te nemen.

3Hoe kan het dat we steeds dikker worden?

Uit het CBS-onderzoek komt een beeld naar voren van een Nederlander die liefst dier eet en plant laat liggen. Zo aten we volgens het CBS in 1950 nog 350 gram aardappelen per dag, tegenwoordig is dat nog maar 230 gram. En in ruim een halve eeuw is de doorsnee Nederlander drieënhalf keer zoveel kaas en bijna tweeënhalf keer zoveel vlees gaan eten.

Daar staat tegenover, zegt Seidell, dat „er net zoveel berichten zijn over mensen die steeds minder vlees eten”. Ofwel: het onderzoek op dit gebied spreekt elkaar tegen. Volgens Seidell is het wel zeker zo dat we minder tijd besteden aan eten: we eten vaker snel voedsel in grote porties, op allerlei momenten op de dag.

Qua beweging hoeven Nederlanders zich niet te schamen: we halen meestal de 30 minuten bewegen per dag wel, de ‘beweegnorm’. „De vraag is of het genoeg is”, zegt Seidell. „Ik denk het eigenlijk niet.”

4Hoe bedreigend is dit voor onze gezondheid?

Wie te dik is, is vaker ziek en sneller vatbaar voor overgewicht-gerelateerde ziekten als slaapapneu, artrose, hart- en vaatziekten en diabetes. In de Verenigde Staten en West-Europa is inmiddels een afvlakking van overgewicht te zien. Dat lijkt goed nieuws, maar is het niet. In de VS is 70 procent van de mensen te dik: dat cijfer is zo hoog dat het nauwelijks erger kan.

Hoewel we dikker worden, blijft onze levensverwachting toenemen. De winst die we boeken op andere terreinen (minder roken, betere medische voorzieningen) weegt zwaarder. In Nederland neemt de levensverwachting (79,8 jaar) de laatste jaren snel toe, blijkt uit cijfers van het CBS. In de periode tussen 2000 en 2011 steeg de levensverwachting bij mannen met 3,6 jaar. Vrouwen boekten in deze periode een winst van 2,3 jaar. Ondanks de vetrollen.

    • Stijn Bronzwaer