Column

(Lau)rent-seeking

Afrikaanse ministers doen het vroeg of laat. Chinese partijbonzen ook. Russische oligarchen zijn er groot mee geworden. De oude adel was er vroeger niet vies van. ‘Rent-seeking’ is hier het kernwoord. Dat komt er kort gezegd op neer dat je bovenop een bestaande economische activiteit gaat zitten, en de opbrengsten daarvan afroomt zonder dat je er zelf iets voor doet of toevoegt. Een graafschap toegewezen krijgen in de middeleeuwen, waar de boeren al aan de slag waren. Je familie indirect een flink aandeel bezorgen in bedrijven als verzekeraar Ping An. Een voor het hele volk bedoelde privatisering van staatsbedrijven en grondstoffenmaatschappijen verdoezelen richting je eigen bankrekening. Of het simpelst: gewoon met je achterwerk in de oliestroom gaan zitten.

Woningbouwvereniging Ymere wordt nu onder verscherpt toezicht geplaatst. Laurentius was al in opspraak. Bij Vestia is de eerste veroordeling een feit. Het rapport over onderwijsreus Amarantis werd gisteren door de minister „schokkend en onthutsend” genoemd, en er zijn aanwijzingen voor zelfverrijking door bestuurders. Er is hier en daar een pensioenfonds verstrengeld in dubieuze vastgoeddeals. En het eerste dat een belegger in kinderdagverblijven doet is het verpatsen van het vastgoed – pandjes die vroeger door de gemeente vaak, met het oog op het algemeen belang, door de gemeente voor een appel en een ei zijn gegund. Het is te veel om op te noemen.

Wat is er mis? Je kunt enorme theoretische verhalen ophangen over het ingewikkelde snijvlak tussen publiek en privaat, over de waardecreatie die professionele bestuurders al dan niet brengen, enzovoort. Maar uiteindelijk komt het erop neer dat er een hele klasse van ‘politieke ondernemers’ is opgestaan: bestuurders die ondernemer zijn gaan spelen met (voormalig) gemeenschappelijk geld. Stoer doen met fusies, spelen met vastgoed, meedoen met de grote jongens in derivaten en weigeren toe te geven dat je ze niet snapt. Macht pakken en jezelf daar vervolgens logischerwijs voor belonen.

Een groot deel van het probleem in de Nederlandse semipublieke sector is zo op te vatten als de opkomst van de ‘rent-

seekers’: zij die zich een deel van een al bestaande economische activiteit toe-eigenen en afromen zonder daar zelf iets aan toe te voegen – of de activiteit zelfs negatief beïnvloeden. Hier en daar wordt overigens ook een deel van de moderne financiële sector tot rent-seeking gerekend.

Daar is in wezen maar één oplossing voor: het fors verlagen van de ‘rent’: de opbrengst. Dat trekt andersoortige mensen aan. Vraag: zijn die niet minder competent? Tegenvraag: zijn ze nu dan zo competent? Het verschil tussen een Afrikaanse olieminister, een Chinese partijbons en sommige semipublieke bestuurders is in een angstwekkend tempo teruggelopen.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.