Er ligt een niemandsland in het Nederlands asielbeleid

Wat vrijdag in Amsterdam is gebeurd, vat de hele problematiek bondiger samen dan ik het zou kunnen, zegt Thomas Spijkerboer, hoogleraar migratierecht Vrije Universiteit Amsterdam. Vrijdag werd een groep van zo’n honderd uitgeprocedeerde asielzoekers verwijderd uit een tentenkamp in Amsterdam en vastgezet. Voor de dag om was, waren er 96 weer vrijgelaten. „Er is kennelijk geen poging gedaan hen het land uit te zetten.”

Dat is waar de asielzoekers voor demonstreerden en wat Spijkerboer onderstreept: er ligt een niemandsland in het Nederlands asielbeleid waar duizenden mensen ronddwalen, een gebied tussen verblijfsvergunning en uitzetting. Van de 11.440 vreemdelingen die dit jaar Nederland verlieten via de Dienst Terugkeer en Vertrek, zijn er 5.850 ‘zonder toezicht vertrokken’, een ambtelijke formulering voor ‘op straat gezet’.

U stelt dat gemeenten asielzoekers als dezen noodopvang mogen bieden. Waar baseert u dat op?

„De gemeenten hebben in 2007 met het Rijk afgesproken dat zij geen noodopvang meer zouden bieden aan uitgeprocedeerde asielzoekers. Het Rijk beloofde ‘een maximale inspanning’ om ervoor te zorgen dat die asielzoekers niet op straat zouden komen. Je moet vaststellen dat het niet gelukt is hen van straat te houden. De vraag is of het Rijk die maximale inspanning heeft verricht. Ik betwijfel dat: het aantal asielzoekers dat ‘zonder toezicht vertrokken’ is, is al jaren ongeveer de helft van het aantal dat moet worden uitgezet. Ik stel dat de gemeenten noodopvang mogen bieden tot het Rijk kantonen dat het die ‘maximale inspanning’ wel levert.”

Burgemeester Van der Laan heeft de demonstranten noodopvang aangeboden.

„Van der Laan heeft het netjes gedaan. En de politie is bij de ontruiming deëscalerend te werk gegaan. Maar de burgemeester heeft gereageerd op een humanitair probleem – een groep mensen zonder onderdak – terwijl zij hun situatie als een politiek probleem zien. Daar doet Van der Laan een paar stapjes opzij.”

Wat is het politieke probleem?

„Nederland is in zijn asielbeleid wel heel erg aan de kant gaan staan van het niet-verlenen van verblijfsvergunningen. Als het gaat om de zogenoemde buitenschuldverklaringen – voor asielzoekers die willen vertrekken maar door het land van terugkeer worden geweigerd – dan wordt dat beleid hier schraperig toegepast.”

„Voor twee groepen geldt dat in het bijzonder. Asielzoekers uit Irak hebben geen recht op asiel, maar ze kunnen ook niet worden uitgewezen, hierdoor belanden ze op straat.”

„Van de Somaliërs heeft de Raad van State in juli 2012 vastgesteld dat ze niet kunnen worden uitgezet naar hun land. Dat betekent dat ze recht hebben op asiel. Na die uitspraak kon de bewindsman twee dingen doen. Eén: asiel verlenen. Of, twee: zeggen dat hij denkt dat de situatie in Somalië binnenkort verbetert en dat het weer mogelijk wordt Somaliërs uit te wijzen. Dat kan voor maximaal één jaar. Tijdens het moratorium hebben asielzoekers recht op opvang.”

„Toenmalig minister Leers deed geen van beide. Hij verleende de Somaliërs geen asiel en hij kondigde geen beleidsmoratorium af. Ze kunnen toch vrijwillig naar hun land terugkeren, zei hij. Een wonderlijke uitspraak. Ja, iedereen kan vrijwillig naar zijn land van herkomst terugkeren – en daar worden gedood.”

    • Bas Blokker