Dokters maakten altijd al fouten

Het aantal patiënten dat in Nederland overlijdt of ernstig letsel oploopt na een medische fout, ligt al jaren rond de 2.000. De patiënt wordt wel mondiger: er zijn meer klachten.

rotterdam. Maken medisch specialisten tegenwoordig zo veel fouten? Je zou het denken na vorige week.

In Almelo begon de grootste medische strafzaak tot nu toe tegen de Twentse neuroloog Ernst J. S.. En de klachten over de cardiologen van het Ruwaard van Putten Ziekenhuis nemen toe. In dat ziekenhuis, in Spijkenisse, overleden in 2010 mogelijk vijftien hartpatiënten als gevolg van fouten. Neuroloog J.S. wordt strafrechtelijk vervolgd voor het bewust stellen van foute diagnoses zoals Alzheimer en het onnodig voorschrijven van medicijnen.

Toch is dit een samenloop van omstandigheden, want dokters maakten altijd al fouten. Het aantal patiënten dat in Nederland overlijdt of ernstig letsel oploopt na een medische fout, ligt volgens deskundigen al jaren rond de 2.000. „Dat zijn wel zes volle jumbojets”, zegt Tweede Kamerlid Anne Mulder (VVD). Hij presenteerde gisteren een plan om ziekenhuizen te dwingen fouten serieuzer te nemen. Zo zou elke arts tegen wie een onderzoek loopt wegens een mogelijke fout volgens de VVD tijdelijk op non-actief moeten worden gesteld. „Net zoals in de luchtvaart moet er een echte veiligheidscultuur komen, waarin het eigen handelen continu wordt geëvalueerd. Niet vanuit een cultuur van straffen, maar vanuit de wil om te verbeteren en om van fouten te leren”, zegt Mulder.

Een greep uit de medische fouten die de afgelopen jaren de publiciteit haalden: baby Jelmer die hersenletsel opliep door een fout van de anesthesist. Dát was in 2008. In dat jaar en 2009 overleden in Emmen ook vijf patiënten na een maagverkleiningsoperatie. In Hoorn overleed in 2009 een baby na een gecompliceerde bevalling; de betrokken gynaecoloog werd er onlangs voor veroordeeld. In het Maasstad Ziekenhuis stierven begin vorig jaar drie patiënten die besmet waren met de multiresistente klebsiella-bacterie OXA 48. Allemaal doden die volgens de inspectie voorkomen hadden kunnen worden.

Wat wel echt verandert, is dat de patiënt mondiger wordt. Steeds vaker dienen patiënten een klacht in bij het Medisch Tuchtcollege. Vorig jaar 1.675 keer, in 2002 nog maar 1.120 keer. Al zijn die klachten lang niet allemaal gegrond. Van de 540 klachten die vorig jaar op een zitting van het Tuchtcollege werden behandeld, bleek ongeveer de helft terecht te zijn geweest. De arts krijgt dan een ‘waarschuwing’ of ‘berisping’ of wordt in het ergste geval uit zijn ambt ontzet.

Ook van de schadeclaims die patiënten na een fout indienen bij schadeverzekeraar Medirisk, wordt maar de helft gehonoreerd. Elk jaar worden er zo’n 1.150 claims behandeld. Zeventig procent van de ziekenhuizen is er verzekerd.

Is de moderne patiënt dan té mondig, denkt hij misschien te snel dat er een fout is gemaakt? Nee, zeggen ze bij Medirisk. De patiënt wil serieus genomen worden. „Het gaat veel patiënten niet om een schadevergoeding, maar om erkenning.” Als er wel een fout is gemaakt, willen ze „betrokkenheid en excuses van het ziekenhuis”, aldus de woordvoerder.

En die erkenning krijgt hij lang niet altijd. Ziekenhuizen zijn sinds 1995 wettelijk verplicht om uit te zoeken of er een fout is gemaakt als een patiënt een klacht indient. Maar vaak verloopt dat stroef: patiënten krijgen niet het hele dossier in handen en worden voor hun gevoel niet serieus genomen of zelfs tegengewerkt. De patiënt raakt het vertrouwen kwijt in dat ziekenhuis en wendt zich tot de inspectie.

Ook daar wordt hij niet echt gehoord. Bij de Inspectie komen al jaren klachten van burgers binnen, vorig jaar ongeveer 1.400. Er gebeurt alleen te weinig mee, concludeerde de Nationale Ombudsman, Alex Brenninkmeijer, een jaar geleden. Twee onderzoekscommissies, ingesteld door minister Schippers, stelden onlangs ook vast: de Inspectie voor de Gezondheidszorg is er niet voor de burger. Klachten van patiënten en nabestaanden vallen er in een zwart gat.

De aanbevelingen van de onderzoekers gingen ver: klachten en meldingen van patiënten zouden meteen op de site van de inspectie moeten komen. En de inspectie moet een meld- en adviespunt openen dat burgers begeleidt wanneer ze een klacht indienen bij een ziekenhuis. Draalt het ziekenhuis, dan moet dat opvallen bij de inspectie en moet ze zélf op onderzoek uitgaan.

Sommige aanbevelingen zal minister Schippers begin volgend jaar in beleidsvoorstellen opnemen, heeft ze al gezegd. „Het is van groot belang dat burgers vertrouwen hebben in de inspectie.” Partijgenoot Anne Mulder heeft nog een voorstel dat ziekenhuizen moet aansporen om gemaakte fouten serieus te nemen: hij wil dat ze per afdeling op hun website publiceren hoeveel patiënten er dat jaar zijn overleden, vergeleken met soortgelijke afdelingen elders.

    • Frederiek Weeda