De dokter maakt wel vaker een fout

Medische fouten trekken de aandacht. Klachten erover nemen toe. De patiënt wil serieus genomen worden, zegt de schadeverzekeraar.

Maken medisch specialisten tegenwoordig zo veel fouten? Je zou het denken na vorige week.

In Almelo begon de grootste medische strafzaak tot nu toe, tegen de Twentse neuroloog Ernst J. S. Hij wordt strafrechtelijk vervolgd voor foute diagnoses, zoals alzheimer, en onnodig medicijnen verstrekken. Tegelijkertijd zwollen klachten aan over de cardiologen van het Ruwaard van Putten Ziekenhuis. Daar, in Spijkenisse, overleden in 2010 mogelijk vijftien hartpatiënten door fouten.

Beide gebeurtenissen zijn opvallend door hun omvang, maar dat ze tegelijk in de publiciteit komen, is toeval. Dokters maakten altijd al fouten. Het aantal patiënten dat in Nederland overlijdt of ernstig beschadigd raakt na een medische fout, ligt volgens deskundigen al jaren rond de tweeduizend. „Dat zijn wel zes volle jumbojets”, zegt Tweede Kamerlid Anne Mulder (VVD). Hij presenteerde gisteren een plan om ziekenhuizen te dwingen fouten serieuzer te nemen.

Een greep uit de medische fouten die de afgelopen jaren de publiciteit haalden: baby Jelmer die hersenletsel opliep door een fout van de anesthesist, in 2008. In Emmen overleden in 2008 en 2009 vijf patiënten na een maagverkleiningsoperatie. In Hoorn overleed in 2009 een baby na een gecompliceerde bevalling; de betrokken gynaecoloog werd er onlangs voor veroordeeld. In het Rotterdamse Maasstad Ziekenhuis stierven begin vorig jaar drie patiënten die besmet waren met de multiresistente bacterie klebsiella Oxa-48. Allemaal doden die volgens de Inspectie voor de Gezondheidszorg voorkomen hadden kunnen worden.

Wat wel echt verandert, is dat de patiënt mondiger wordt. Steeds vaker dienen patiënten een klacht in bij het Medisch Tuchtcollege. Vorig jaar gebeurde dat 1.675 keer, in 2002 nog maar 1.120 keer.

Lang niet al die klachten zijn gegrond. Van de 540 die er vorig jaar op een zitting van het Tuchtcollege werden behandeld, bleek ongeveer de helft terecht. De arts krijgt dan een ‘waarschuwing’ of ‘berisping’ of wordt in het ergste geval uit het ambt gezet.

Ook van de schadeclaims die patiënten na een fout indienen bij schadeverzekeraar MediRisk, wordt maar de helft gehonoreerd. Elk jaar behandelt de assuradeur er zo’n 1.150. Zeventig procent van de ziekenhuizen is bij MediRisk verzekerd.

Is de moderne patiënt té mondig, denkt hij misschien te snel dat er een fout is gemaakt? Nee, zeggen ze bij MediRisk. De patiënt wil serieus genomen worden. „Het gaat veel patiënten niet om een schadevergoeding, maar om erkenning.”

Als er wel een fout is gemaakt, willen ze „betrokkenheid en excuses van het ziekenhuis”, aldus de woordvoerder van het verzekeringsbedrijf.

En die erkenning krijgt de klager lang niet altijd. Ziekenhuizen zijn sinds 1995 wettelijk verplicht uit te zoeken of er een fout is gemaakt als een patiënt een klacht indient. Maar vaak verloopt dat stroef: patiënten krijgen niet het hele dossier in handen en worden voor hun gevoel niet serieus genomen of zelfs tegengewerkt. De patiënt raakt het vertrouwen kwijt in dat ziekenhuis en wendt zich tot de Inspectie voor de Gezondheidszorg.

Ook daar wordt hij niet echt gehoord. Bij de inspectie komen al jaren klachten van burgers binnen. Vorig jaar waren dat er ongeveer veertienhonderd.

Er gebeurt alleen te weinig mee, concludeerde de Nationale Ombudsman, Alex Brenninkmeijer, een jaar geleden. Twee onderzoekscommissies, ingesteld door minister Schippers (Volksgezondheid, VVD), stelden onlangs ook vast: de Inspectie voor de Gezondheidszorg is er niet voor de burger. Klachten van patiënten en nabestaanden vallen er in een zwart gat.

De aanbevelingen van de onderzoekers strekten ver: klachten en meldingen van patiënten zouden meteen op de site van de inspectie moeten komen. En de inspectie moet een meld- en adviespunt openen dat burgers begeleidt wanneer ze een klacht indienen bij een ziekenhuis. Draalt het ziekenhuis, dan moet dat opvallen bij de inspectie en moet ze zélf op onderzoek uitgaan.

Sommige aanbevelingen zal minister Schippers begin volgend jaar in beleidsvoorstellen opnemen, heeft ze al gezegd. „Het is van groot belang dat burgers vertrouwen hebben in de inspectie.”

Haar partijgenoot Anne Mulder heeft nog een voorstel dat ziekenhuizen moet aansporen om gemaakte fouten serieus te nemen. Het Kamerlid wil dat ze per afdeling op hun website publiceren hoeveel patiënten er dat jaar zijn overleden, zodat een vergelijking is te maken met het aantal sterfgevallen op soortgelijke afdelingen elders.

    • Frederiek Weeda