Nederland zette regels opzij om goedkoop uit te zijn

Onderzoek moet herhaling van ambtelijk wangedrag zoals rond het schip Otapan voorkomen. „Nederland heeft een slechte beurt gemaakt.”

Een asbestverwijderaar bij het schip Otapan, in 2001. Foto Bram Budel

De manier waarop Nederland de voormalige zwaveltanker Otapan heeft getracht te laten slopen, was „niet functioneel en niet effectief”, zegt Pieter Zevenbergen, voorzitter van de commissie die het falen van de rijksoverheid in deze kwestie heeft onderzocht. Nog sterker: de commissie verwijt het Rijk dat het heeft ontbroken aan „gemeenschapstrouw” jegens Turkije.

Ambtenaren wilden het schip naar Turkije sturen voor sloop, terwijl het eigenlijk om een enorme hoeveelheid gevaarlijk afval ging. Dit was volgens Zevenbergen in strijd met de regels van de Europese Verordening Overbrenging Afvalstoffen (EVOA). „Landen moeten erop kunnen vertrouwen dat andere landen die regels naleven”, zegt Zevenbergen. „Dat is niet gebeurd. Nederland heeft hier een slechte beurt mee gemaakt.”

Volgens VVD’er Zevenbergen ging het bij de Otapan eigenlijk niet om het vervoer van een schip, als wel „om afval dat slecht is voor de gezondheid waar een schip omheen zat”. Zijn commissie, die herhaling van een dergelijke kwestie moet voorkomen, stelt vast dat ambtenaren vooral probeerden de kosten voor de Nederlandse belastingbetaler zo laag mogelijk te houden. Dat valt de Staat zwaar aan te rekenen. „Het zou merkwaardig zijn als je je van internationale regels niets aantrekt, als dat jou in je portemonnee niet uitkomt. Als ik olie laat wegspoelen in het drinkwaterwingebied waar ik zelf dichtbij woon, dan is de wereld te klein. Terecht. Dat mag niet. Dat geldt ook voor staten. ”

Het heeft de ambtelijke diensten van de toenmalige staatssecretaris Van Geel (CDA) ontbroken aan een balans tussen beleid, uitvoering en toezicht, aldus Zevenbergen. „Die terreinen moeten als een gelijkzijdige driehoek zijn.” In het geval van de Otapan nam de inspectie de uitvoering ter hand. Ook heeft het op het ministerie ontbroken aan een „cultuur van tegenspraak”. Zevenbergen: „Je moet doorvragen. Dat geldt voor ambtenaren, maar ook voor bewindspersonen.”