Kolen stoken uit de tijd dat dit land op de evenaar lag

IJMUIDEN - Corus, kolenbuffer, opslag, graafmachine, transportband, kolen, brandstof, bulldozer, hoogoven Dijkstra bv

Tientallen jaren was Jan de Jager als geoloog voor Shell op zoek naar olie en gas in de bodem. Hij bewoonde alle continenten behalve Antarctica. Tegenwoordig is De Jager (1950) bijzonder hoogleraar Regionale en Petroleum Geologie aan de Universiteit van Utrecht.

We leven op tropische resten en woestijnen?

„Ja, het stukje continent waarop Nederland ligt, is steeds verder naar het noorden gedreven. De kolen uit de Limburgse mijnen zijn bijvoorbeeld het product van de bomen en planten die groeiden in de tijd dat we pal op de evenaar lagen. De gemiddelde temperatuur op aarde was niet altijd hetzelfde. Nu is die ongeveer veertien graden, maar in het geologische verleden is het vaak ruim twintig graden geweest. De continenten zoals we die nu kennen, zijn pas zo’n 150 tot 50 miljoen jaar geleden gevormd. Ze bewegen nog steeds uit elkaar, ongeveer met de snelheid waarmee je nagels groeien. Als je volgend jaar naar New York vliegt, ligt het ietsje verder weg dan nu.”

Kunnen we wel eens iets zien van dat verre verleden?

„Nou, de Ardennen zitten vol met koraalresten van bijna 400 miljoen jaar oud. Daar komen die grijze stoeptegels en vensterbanken vandaan die je in onze steden ziet. Als je daar goed naar kijkt, zie je nog herkenbare stukjes schelp en koraal.”

Hoe weet je wat zich onder onze voeten bevindt?

„Je begint met zogeheten seismische profielen maken. Met behulp van trillingen die terugkaatsen, krijg je een indruk van de structuur en de breuken in de ondergrond. Met boringen kun je zien welke gesteentes er zitten. Of het klei, zand of kalk is. Veel kennis van de ondergrond komt uit de olie-industrie. Maar voorspellen blijft lastig. Ik heb meegemaakt dat zich bij een niet al te spectaculaire exploratieboring een onbekend reservoirgesteente bleek te bevinden. Het bleek een van de grootste gasvelden van de laatste twintig jaar te zijn. Maar meer dan de helft van wat vaak het Slochterengas wordt genoemd is intussen op. Ik denk niet dat het schaliegas, waar zoveel over te doen is, in Nederland echt soulaas gaat bieden.”

Moesten indertijd niet alle gasfornuizen worden aangepast?

„Misschien moet dat over een aantal jaren weer. Indertijd is besloten het Slochterengas niet te zuiveren van de 15 procent stikstof die erin zit. Als we straks gas moeten gaan importeren, moet de apparatuur aangepast worden aan gas zonder stikstof. Over een jaar of tien produceren we niet meer genoeg voor eigen consumptie. Maar voor die tijd is het al over met de pakweg 12 miljard euro die het gas de staat nu elk jaar oplevert.”

Zondag 9 december spreekt prof. Jan de Jager over ‘Nederland door de geologische tijd’. 13.00 uur. Naturalis, Leiden.

    • Liesbeth Koenen