'Er is ongeveer 21 uur betaald werk beschikbaar per arbeidsgeschikte Nederlander'

Nederland, Amsterdam, 11-01-2011. Foto: Rob Huibers. Kantoorgebouw aan de Zuidas bij avond terwijl op de A10 de avondspits bezig is. Office building at night, on the motorway A10, the Amsterdam circular highway, below it's evening rush hour.

De aanleiding

‘GroenLinks wil 21-urige werkweek’ kopte De Telegraaf eerder deze maand. Het artikel verscheen naar aanleiding van een publicatie op Joop.nl en in de Volkskrant. GroenLinks-Kamerlid Liesbeth van Tongeren schrijft daarin dat de PvdA en de VVD willen dat „we” meer gaan werken, zodat de economie weer gaat groeien. Maar dat vindt Van Tongeren een verouderde gedachte. We kunnen ook minder gaan werken, schrijft ze.

In het artikel rekent Van Tongeren voor dat er per „arbeidsgeschikte Nederlander” ongeveer 21 uur betaald werk beschikbaar is. Als we dat werk beter verdelen, kunnen we meer „ontspannen” leven en krijgen meer mensen toegang tot een lonende baan, is het idee.

Een aantrekkelijke gedachte vindt een groep mensen op Twitter. Maar meer mensen vragen zich af of de partij gek geworden is.

Next.checkt controleert de stelling: Er is ongeveer 21 uur betaald werk beschikbaar per arbeidsgeschikte Nederlander.

Interpretaties

Hoe komt GroenLinks aan die 21 uur werk per arbeidsgeschikte? Bij navraag wil de woordvoerder eerst iets rechtzetten: die kop in De Telegraaf, daar waren ze niet zo blij mee. GroenLinks pleit niet voor een 21-urige werkweek. De partij wil „een herbezinning op een maatschappij van steeds harder consumeren en steeds harder werken”. En die 21 uur, schrijft GroenLinks, was een knipoog naar de ‘21 hour work week’ van de New Economics Foundation, een Britse denktank die al langer pleit voor minder werken.

GroenLinks kwam in werkelijkheid namelijk lager uit. Er is volgens hun berekening 20,6 uur betaald werk beschikbaar per arbeidsgeschikte in Nederland. Voor de som nam GroenLinks cijfers van onderzoekssite The Factclub (die weer gegevens gebruikt van het CBS) en van een factcheck uit deze krant (6 maart). Het aantal uur dat Nederlanders werken, werd gedeeld door de ‘potentiële beroepsbevolking’.

En, klopt het?

Het CBS wil de som narekenen, maar eerst een opmerking van Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom en woordvoerder economie en arbeidsmarkt. Het antwoord op de vraag hoeveel uur werk er per arbeidsgeschikte in Nederland is, is lastig na te gaan. Er bestaat namelijk niet zoiets als een vaste hoeveelheid werk. Vraag en aanbod zijn nauw met elkaar verweven. „Wanneer er meer mensen op de arbeidsmarkt komen, neemt de werkgelegenheid doorgaans toe.” Dat zag je in de jaren 90 bijvoorbeeld, toen het aandeel vrouwen flink toenam. Van Mulligen noemt het een „positief vliegwiel”: meer mensen krijgen geld te besteden en dat betekent weer meer werk.

Om toch een berekening te kunnen maken, gaan we er voor het gemak vanuit dat betaald werk een statisch gegeven is. Volgens het CBS werkten Nederlanders in 2011 ruim 12 miljard uur.

Maar dan het volgende probleem: wat is een arbeidsgeschikte? GroenLinks noemt iedereen die tot de potentiële beroepsbevolking hoort (iedereen tussen de 15 en 65 jaar) arbeidsgeschikt: 11 miljoen mensen in Nederland.

In die groep zitten echter ook arbeidsongeschikten. Het CBS corrigeert dat getal en trekt van die 11 miljoen mensen 828.000 af: het aantal met een arbeidsongeschiktheidsuitkering in 2011. Het CBS komt zo op 10,2 miljoen ‘arbeidsgeschikten’. Overigens is dat nog steeds een nogal grove benadering, zegt Peter Hein van Mulligen. Niet iedereen die arbeidsongeschikt is, heeft namelijk een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Bovendien zitten er in deze groep arbeidsgeschikten ook (leerplichtige) schoolgaande jongeren die misschien geen 21 uur kunnen werken. En nog een kanttekening: het is maar de vraag of je het bestaande werk zomaar kunt verdelen. Wat gaan die ongediplomeerde vijftienjarigen voor werk doen? Hoe verdeel je de baan van een specialist? Kun je iedere voltijdsfunctie zomaar halveren?

Nemen we desondanks die 10,2 miljoen arbeidsgeschikten van het CBS als uitgangspunt. En delen we het aantal uren betaald werk uit 2011 door het aantal arbeidsgeschikten, dan blijkt dat er per arbeidsgeschikte bijna 23 uur (22,7) betaald werk per week beschikbaar is. Een getal dat redelijk in de buurt komt van 21 uur per week. Maar wel een getal met veel kanttekeningen. Want naast bovengenoemde opmerkingen is er in deze berekening bijvoorbeeld ook geen rekening gehouden met vakanties. Iedereen werkt volgens dit model 52 weken lang 22,7 uur.

Conclusie

Het aantal uren beschikbaar werk in Nederland is geen vaststaand gegeven. Dat is (onder meer) afhankelijk van het aantal mensen op de arbeidsmarkt. Hoeveel uur betaald werk er in Nederland te doen is, is dus niet zomaar vast te stellen. Ook het aantal arbeidsgeschikten is slechts te benaderen. Gaan we ervan uit dat iedereen die tussen de 15 en 65 jaar is (en geen arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangt) kan werken, dan was er in 2011 per arbeidsgeschikte bijna 23 uur betaald werk te doen. De implicatie van deze uitspraak, dat al dat werk gelijkmatig kan worden verdeeld over alle arbeidsgeschikten, is problematisch. Desondanks beoordeelt next.checkt de uitspraak dat er ongeveer 21 uur betaald werk per arbeidsgeschikte Nederlander is, als grotendeels waar.

    • Lineke Nieber