Dubai moet eens normaler worden

Dubai, deze week gast-heer van de VN-conferen- tie over regulering van internet, trekt veel toeris- ten, maar in de winkels is het stil. Kantoren staan leeg, woningen worden niet verkocht. Het palm-eiland leeft in een illusie.

‘Gold to go’ staat op de goudmachine in de hal van Atlantis, een pompeus complex aan het einde van het palmeiland in Dubai. Je kunt er gouden hangertjes trekken van verschillend gewicht. Een hangertje met de Kaba’a in Mekka erop kost 1.495 dirhams (ruim 300 euro), eentje voor moederdag is 1.545 dirhams. Het is druk rond de machine – met kijkers, niet met kopers.

Het is ook druk in de Mall of the Emirates. Duizenden mensen flaneren over de paden die tussen de dure winkels doorlopen en ook op de skibaan is het vol.

In de winkels daarentegen, is bijna niemand. „Mensen komen naar de mall om te eten, om kinderdingen te doen, niet om te kopen”, zegt een verkoopster in de Swarovksi-winkel.

Vier jaar geleden ging het emiraat bijna ten onder aan een te grote schuldenlast. Veel megalomane projecten waren gebouwd met geleend geld en die leningen konden de ontwikkelaars, voornamelijk staatsbedrijven, niet terugbetalen. Buuremiraat Abu Dhabi moest bijspringen.

Anno 2012 is het leven weliswaar terug in de stad, maar dat zijn toch vooral toeristen uit Engeland, Rusland en de Golf.

Toerisme doet het goed, maar 37 procent van de kantoorruimte staat leeg en er is een enorme overcapaciteit, concludeert de Britse HSBC-bank in een analyse. De prijzen zouden er veel te hoog liggen, maar eigenaren weigeren ze te laten zakken.

Datzelfde geldt voor woningen. Villa’s in een half afgebouwd wijkje landinwaarts in de dorre woestijn moeten nog altijd rond de miljoen euro kosten.

Dat heeft lang niet iedereen er meer voor over. Overal staan gebouwen leeg en liggen bouwputten er verlaten bij. De duizenden hijskranen die hier tot 2008 de skyline bepaalden zijn vertrokken. In de Rolex-toren aan Sjeik Zayed Road, Dubai’s belangrijkste verkeersader, wordt de schijn gewekt dat elke verdieping verhuurd is. Lampen worden aan gelaten en schuivende raampanelen moeten een levendig idee geven.

Illusie – Dubai is er op gebouwd, ging er bijna aan ten onder, maar lijkt het niet afgeleerd. Een lokale architect, die ook niet met zijn naam in de krant wil – kritiek is gevaarlijk in de Emiraten – vindt Dubai een „Las Vegas op steroïden”. Met deze ‘McDonaldisering’ van de architectuur komt Dubai er niet, denkt hij. „Er wordt hier niet gebouwd om in te wonen, er wordt gebouwd om aan een internationaal imago te voldoen.”

Hij vindt het een typisch voorbeeld van cargo cult, een bijna godsdienstig ritueel dat bekend werd in de Tweede Wereldoorlog, toen de Amerikanen legerbases openden op eilandjes in de Grote Oceaan. „Daar kregen ze plotseling allerlei spullen die ze nog nooit gezien hadden. Toen de Amerikanen weer vertrokken bouwden de eilandbewoners landingsbanen na, in de hoop dat de cargo dan ook zou terugkomen; zoiets gebeurt ook in Dubai.”

Om te overleven moet Dubai normaler worden, een stad met een ziel. Een stad misschien ook met een andere bevolkingssamenstelling. Behalve een minderheid van Emirati’s en expats bestaat Dubai grotendeels uit hardwerkende en uitgebuite immigranten uit India, Pakistan en de Filippijnen. Zij komen alleen, zonder gezin, en zien Dubai niet als hun stad. Taxichauffeur Ahmed Sher (33) zegt het zo: „Ze zuigen het bloed uit je, en als ze op een dag beslissen dat dit hun land is en wij moeten oprotten, dan hebben we geen poot om op te staan.”

Dit is niet ondenkbaar – in 2013 moet Dubai opnieuw 20 miljard dollar aan schuld aflossen. „Dat kunnen ze niet, er is geen geld”, zegt sjeik Abdullatif al Omran, een invloedrijke zakenman. Hij denkt dat Abu Dhabi opnieuw moet bijspringen. „Heel erg vernederend”, zegt hij vanuit zijn overvloedig ingerichte ontvangstkamer waar voor ten minste duizend euro aan Patchi-chocolaatjes staat.

Nog een geluk voor Dubai dat de Arabische Lente kwam. Niet alleen levert het veel toeristen op die anders naar Beiroet of Damascus zouden gaan, er zouden ook bakken geld zijn binnengekomen van verdreven dictators. „Van Ben Ali uit Tunesië kwam er 8 miljard dollar, Mubarak en zijn kornuiten parkeerden 14 miljard hier en zo ging het ook met Libië en Jemen”, zegt Al Omran.

De sjeik ziet ook een groot gevaar in de Arabische Lente. Hij vreest dat in Saoedi Arabië een opstand zal uitbreken. „Er is daar – net als hier trouwens – te veel armoede, te veel ongelijkheid. Binnen vijf jaar hebben we daar een ander regime.” En dat zal volgens hem de moslimbroederschap zijn, en zij zullen ook de Emiraten innemen. „Dan raak ik alles kwijt, mijn geld, mijn zaken.”

Of het zover komt valt te bezien, maar duidelijk is wel dat Dubai niet achterover kan leunen; het moet proberen een gewone stad te worden. „Je kunt niet alleen een stad voor expats neerzetten”, zegt de architect.

Wie het treintje terug neemt van Atlantis, over de stam van de palm, begrijpt wat hij bedoelt. Het treintje scheert langs nooit in gebruik genomen appartementencomplexen. De halte bij de Donald Trump-toren is er wel – maar de toren niet.

    • Judith Spiegel