De SGP doet nu zijn vrouwenplicht

De toezegging van de SGP om vrouwen toe te staan op de kieslijst, is precies waar het arrest van de Hoge Raad om vroeg, schrijft Rob Kooijman.

Illustratie Pavel Constantin

De SGP gaat formele belemmeringen voor vrouwen op haar kieslijsten opheffen, liet partijvoorzitter Maarten van Leeuwen deze week weten, maar handhaaft wel haar vrouwenstandpunt. Is dit de juiste uitvoering van het arrest van de Hoge Raad, uit 2010? De rechter bepaalde toen dat de Staat maatregelen moet nemen die ertoe leiden dat de SGP vrouwen het passief kiesrecht toekent. Over het arrest bestaan veel misverstanden.

Zo suggereren sommige juristen dat er volgens het arrest een vrouwenquotum moet komen. Maar de rechter bedoelt iets anders. Het passief kiesrecht is het recht om verkiesbaar te zijn, en dat is men als men op een kieslijst staat. De SGP moet vrouwen slechts het recht toekennen op de kieslijst te staan. De rechter bedoelt niet dat vrouwen dit recht zonder belemmeringen moeten kunnen uitoefenen. Zo mag de SGP zelf blijven bepalen welke opvattingen haar kandidaten uitdragen, ook het vrouwenstandpunt. Het beginselprogramma hoeft dus niet te worden aangepast.

Van de rechter mag het vrouw-zijn voor de SGP geen belemmering zijn voor kandidaatstelling. Het beginselprogramma mag daarom niet de status hebben van een reglement. Als het vrouw-zijn voor de SGP geen formele belemmering is, dan is dat de juiste uitvoering van het arrest. Het vrouw-zijn kan dan in een concreet geval voor de SGP ook geen belemmering zijn. Anders handelt de SGP in strijd met die reglementen. Ook hierover bestaan misverstanden.

Wat bedoelde de rechter destijds dan met ‘maatregelen’? Volgens toenmalig minister Donner zijn maatregelen eisen die de Staat aan de kandidaatstelling bij de SGP kan stellen. De eis die het minste inbreuk maakt op de grondrechten van de SGP is volgens hem, dat het vrouw-zijn geen formele belemmering is voor kandidaatstelling. Grappig, dat is precies wat het toekennen van het passief kiesrecht aan vrouwen volgens de rechter betekent. De minister ziet dan een probleem: is de maatregel wel effectief? Die eis leidt er immers niet noodzakelijk toe dat er vrouwen op de kieslijst staan. Een vrouwenquotum wel, maar maakt meer inbreuk op grondrechten.

De rechter noemt als voorbeelden van maatregelen een partijverbod en een subsidieverbod. Maatregelen zijn dus sancties. Een effectieve maatregel is een sanctie die niet wordt opgelegd, omdat de SGP die wil ontlopen door formele belemmeringen voor vrouwen op de kieslijst op te heffen. Een subsidieverbod was volgens de rechter niet effectief gebleken. Een effectieve maatregel moet de minste inbreuk maken op de grondrechten van de SGP. Een partijverbod maakt een verregaande inbreuk. Een verbod op verkiezingsdeelname gaat minder ver, een geldboete nog minder. Een geldboete groter dan de subsidie maakt meer inbreuk dan een subsidieverbod, maar is misschien wel effectief. Zijn meer effectieve sancties denkbaar, dan moet de sanctie getroffen worden die de minste inbreuk maakt.

Wie heeft belang bij de misverstanden? Het Clara Wichmannfonds dat tegen de Staat procedeerde en een vrouwenquotum suggereert. Maar een vrouwenquotum is niet in het belang van vrije verkiezingen. Kiezers moeten kunnen stemmen op de kandidaten die zij willen. Als het vrouw-zijn voor een partij geen belemmering is, maar kandidaten op de lijst zijn toch veel of zelfs allemaal mannen, dan moet dat kunnen. Allemaal vrouwen net zo goed.

Rob Kooijman is juridisch onderzoeker en publiceerde over de SGP-zaak in diverse tijdschriften.