Actie Italiaanse jongeren: wij willen hier blijven

Duizenden jongeren in Italië zoeken hun kansen elders. Een nieuwe groep heeft als motto: Italië opnieuw opbouwen.

Alberto Campailla (links) en Antonio Piazza. Foto Marc Leijendekker

Het is een begrip geworden in Italië: cervelli in fuga, hersenen op de vlucht. Al voordat de crisis uitbrak was het vertrek van veel jonge hoogopgeleiden naar het buitenland een probleem. Een eigen website met deze naam bestaat al een jaar of tien. En met een jeugdwerkloosheid van 35 procent heeft de crisis de uitzichtloosheid alleen maar groter gemaakt.

Nu stelt een andere groep hoogopgeleide Italianen daar een leus tegenover: io voglio restare, ik wil blijven. Met als ondertitels: het land veranderen om niet van land te hoeven veranderen. Of ook: het antwoord van een generatie die zich niet overgeeft.

Vorige maand zijn ze begonnen, met een bijeenkomst in Florence. De 150 eerste ondertekenaars van het manifest zijn in twee weken tijd uitgegroeid tot meer dan tweeduizend. „We willen niet de baan van iemand anders, we willen onze eigen baan scheppen’’, staat in het manifest. „We willen ons ten dienste stellen van de wederopbouw van een vrij, rechtvaardig en gelijk Italie.’’

Op een eenvoudig terrasje in Pisa lichten twee ondertekenaars van het eerste uur de actie toe. Na een reeks demonstraties in de afgelopen jaren tegen de hervorming van het hoger onderwijs wilden we een stap verder gaan, vertelt Antonio Piazza, 29 jaar, opnieuw student informatica nadat hij in Spanje (op de vlucht, inderdaad) zijn baan was kwijtgeraakt.

Er moet nog veel worden uitgewerkt, want het idee is breed: een toekomst met meer mogelijkheden, en dan wel in Italië. Het gaat van strijd tegen de maffia tot meer geld voor innovatie.

„We staan nog maar aan het begin’’, zegt Piazza. „Wat we vooral willen, is oplossingen aandragen. Een voorbeeld: we roepen iedereen op om in zijn directe omgeving te zoeken naar innovaties in de werksfeer, en die te delen.’’

Alberto Campailla, 23 jaar, student rechten, vult hem aan. Een hoofddoel is meedenken over een systeem van sociale zekerheid en arbeidswetgeving dat afgestudeerden enige bestaanszekerheid biedt, zegt hij. De afgelopen jaren is het arbeidsrecht zodanig versoepeld dat jongeren bijna alleen nog maar een tijdelijke baan kunnen vinden – een bekend probleem ook in Spanje en Frankrijk. „Er zijn nu 46 verschillende vormen van arbeidscontracten. Dat moet veel eenvoudiger, want het pakt vrijwel altijd in het nadeel uit van degene die werk zoekt.’’

Is het voor een economie niet gunstig, zo’n grote mate van flexibiliteit? „Niet als je helemaal geen vangnet hebt. Sociale zekerheid zoals in Duitsland of Nederland bestaat hier niet. Als je baan na vijf maanden stopt, heb je niets. Zero.’’

Werk als onderzoeker op de universiteit, als beginnend advocaat, alles is meer dan tijdelijk en bijna van de ene dag op de andere op te zeggen. „We willen werk zonder dat te moeten beschouwen als een gunst’’, zegt Campailla.

Premier Monti presenteert zijn bezuinigings- en hervormingsplannen ook als een manier om jongeren een betere toekomst te bieden. Campailla ziet er weinig in. Neem de pensioenhervorming, mede bedoeld om te voorkomen dat jongeren het comfortabele pensioen van ouderen betalen. „Dat is het probleem helemaal niet’’, zegt hij. „We zouden graag belasting betalen voor de pensioenpot, maar er is geen werk.’’

Wat dan wel? Het blijft geruime tijd stil. Dan komt er een mix van innovatie, investeren in de landbouw, een keurmerk voor Italiaanse producten, en natuurlijk ook weer de aanpassing van het arbeidsrecht.

„Het belangrijkste is dat we de discussie op gang brengen, dat jongeren weer perspectieven zien om in Italië te blijven’’, zegt Piazza. Want nu is somberheid troef. „Bijna niemand van onze leeftijdsgenoten durft een gezin te stichten. Laatst vertelde een vriendin van 27 dat ze iets gewaagds aan het doen was, helemaal tegen de tijdgeest in: ze was zwanger.’’

    • Marc Leijendekker