Column

Pensioenpot aan Asscher: HELP!

Het zou zomaar kunnen zijn dat achter de schermen een nieuwe reddingsoperatie voor de banken wordt opgezet. Deze keer worden de banken niet gered met belastinggeld maar met de pensioenpot. Daar zit meer dan 850 miljard euro in, dus daar kan je leuke dingen mee doen.

Bernard Wientjes van de werkgevers lobbyt er al maanden voor de pensioenmiljarden te gebruiken om hypotheken op te kopen en zo banken van hun immense hypotheekberg af te helpen. Dat is volgens Wientjes niet alleen fijn voor de banken maar ook voor de economie, want dan gaan banken weer uitlenen.

Wientjes zegt weinig zomaar. Als hij de kans klein achtte dat zijn verzoek ingewilligd wordt, zou hij er minder hard op hameren. Dus reken maar dat de pensioenmiljarden vrijdag op tafel lagen toen de kersverse minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher het polderoverleg nieuw leven inblies. Als smeermiddel. Want met de miljarden valt goede sier te maken voor iedereen – de rekening komt pas later.

Ton Heerts van vakbond FNV en Bernard Wientjes van de werkgevers willen iets van Asscher, en hij wil iets van hen. Asscher wil dat de vakbond instemt met een werkloosheidsuitkering die korter duurt dan nu, en met een ontslagrecht dat ouderen minder bevoordeelt. Van werkgevers verlangt hij dat ze zich committeren aan een quotum voor gehandicapte werknemers.

De sociale partners willen uiteraard dat Asscher die plannen afzwakt, maar ze willen nog iets anders. Ze willen dat hij de pensioenfondsen nog een keer matst door de boekhoudregels te versoepelen, zodat de werkgevers en de vakbonden die de pensioenfondsen besturen, de pensioenen niet hoeven te korten. En zodat de premies die werkgevers betalen niet omhoog gaan.

Er is veel mis met de redenering van Wientjes en de economen die varianten van zijn plan bepleiten.

1. Wat Wientjes voorstelt, is een nieuwe reddingsoperatie voor de banken. Niet openlijk met belastinggeld en bankbesturen onder curatele, zoals in 2008. Maar stiekem, met de pensioenpot van werknemers – onder het mom van ‘een investeringsimpuls voor de economie’. Als de banken er zo slecht voorstaan dat ze wéér gered moeten worden, dan moet dat openlijk gebeuren zodat elke burger zich er goed kwaad over kan maken, en niet stiekem. De econoom Sweder van Wijnbergen sprak niet voor niets van „een gigantische subsidie voor de banken”. En voor de aandeelhouders van de banken. Geen burger die daarop zit te wachten, lijkt mij.

2. Waarom zouden pensioenfondsen in deze riskante belegging stappen? Beleggers op de kapitaalmarkt hebben geen trek meer in Hollandse hypotheken, en nu moeten de fondsen gekke Henkie spelen? De huizenprijzen dalen, de derde recessie in vijf jaar dreigt, de werkloosheid loopt op. De kans dat hypotheken helemaal worden afbetaald, wordt kleiner.

3. Nederland gaat dan in het groot doen wat het pensioenfonds van de Amerikaanse energiegigant Enron in het klein deed. Dat fonds belegde in aandelen Enron; toen het Texaanse bedrijf ten onder ging, verloren werknemers hun baan én hun pensioenspaarpot. Als het misgaat, worden in Nederland onze huizen én onze pensioenen tegelijkertijd minder waard.

4. Wientjes en de economen willen de economie stimuleren: want banken hebben het zwaar en lenen weinig uit. Dat drukt de groei. Als het hen beter gaat, dan gaat het met de economie ook beter. Dat is maar deels waar, want een deel van die bancaire zuinigheid is noodzakelijk: het gaat hier om een structurele aanpassing en niet om een tijdelijk dipje in de kredietverstrekking. We waren te optimistisch en hebben te veel geld geleend. Dat is de oorzaak van de financiële crisis. Hoezo moeten banken dus weer meer gaan uitlenen? Wil Wientjes nóg een crisis? Daarom is ook het voorstel van pensioenfondsen APG en PGGM gevaarlijk. Zij willen de hypotheken wel opkopen als de overheid ze garandeert. Wat houdt banken dan tegen om roekeloos te gaan uitlenen? De overheid redt ze wel. En dit keer zonder publiekelijk aan de schandpaal genageld te worden.

Dat Den Haag er oren naar heeft om de pensioenmiljarden in te zetten bleek uit de verkiezingsprogramma’s. In die van PvdA, CDA en VVD stond de wens dat pensioenfondsen meer zouden investeren in de Nederlandse economie. Economische groei is goed voor herverkiezingen; een verkwanselde pensioenpot wordt pas over decennia een groot probleem.

Degene die ondubbelzinnig het belang van alle pensioen-spaarders zou kunnen en moeten beschermen is Lodewijk Asscher. Want die sociale partners, die kan je natuurlijk zien als de hoeksteen van het Nederlandse economische model – of juist als de reden waarom het vaak misgaat.

Marike Stellinga schrijft op deze plek elke zaterdag over politiek en economie.