Column

Het guitige tijdvak

Waarschijnlijk dit jaar is Mickey Mouse 85 geworden. Wikipedia is er niet zeker van en in mijn oude gedrukte encyclopedie uit de jaren dertig wordt deze wereldheld nog niet genoemd. Het is dus mogelijk dat we dit feest pas volgend jaar kunnen vieren. Maar hoe dan ook, het wordt de hoogste tijd dat we hem eens mondiaal eren. Hij heeft meer invloed op onze beschaving gehad dan Rasjkolnikov, Hamlet of Max Havelaar, om een paar helden uit de wereldliteratuur te noemen.

Mickey is een bijzondere muis, wiens bestaan we te danken hebben aan de creativiteit van Walt Disney, een van de grondleggers van de tekenfilm. Alweer volgens Wikipedia bestaat zijn gezicht in beginsel uit drie cirkels: de omtrek van het hoofd en de twee ogen. Dat mag waar zijn, maar zijn neus en de grote oren horen ook tot de essentiële kenmerken.

Op 9 juni 1934 heeft Mickey, die toen al beroemd was, een broertje gekregen: Donald Fauntleroy Duck, de eend die natuurlijk niet op de muis lijkt (snavel, veren, zwemvliezen) maar aan wie je toch kunt zien dat ze dezelfde vader hebben: aan de ogen en aan de manier waarop ze lachen en praten.

Ook Donald is beroemd geworden. In 1978 is hij als enig dier opgenomen in de Walk of Fame, het laantje geplaveid met stervormige tegels dat parallel loopt aan de Hollywood Boulevard. Hij deelt die eer met onder anderen de bokser Muhammed Ali, de ruimtevaarder Neil Armstrong en de Andrew Sisters. Als ik daar de baas was geweest, had ik Mickey de eer gegund. Hij is ouder en per slot van rekening is hij de grondlegger.

Ja, van wat? Het belangrijkste kenmerk van Mickeys gedrag is de guitigheid. De Dikke van Dale geeft geen nadere omschrijving, alleen het synoniem: schalksheid. Bij deze dieren zie je dat vooral aan hun ogen. Of ze nu vrolijk zijn, bedroefd of boos, het maakt geen verschil. Altijd staan de pupillen ruim in het wit. Soms lijkt het alsof ze op een vrolijke manier niet helemaal goed snik zijn, waarover ze zichzelf dan weer verbazen. Af en toe een beetje scheel kijken zet de guitigheid kracht bij. Wat dit aangaat hebben ze in Nederland een geestverwant, Loeki de Leeuw, die vroeger de STER-reclame afsloot, ook guitig keek en dan op een guitige toon Asjemenou zei. Wat is er van Loeki geworden?

Nu staan Sint Nicolaas en Zwarte Piet voor de deur. Om hun komst aan te kondigen hebben ze al dikke pakken reclamedrukwerk in de bus laten gooien. Ik weet dat je een stickertje boven de gleuf kunt plakken met de mededeling dat je er niet van gediend bent, maar als je op de hoogte wilt blijven van wat er in de samenleving gaande is, moet je de reclame lezen.

Ik blader het foldertje van Blokker door. Wat een vernuft, wat een verleidelijkheid! Een draadloze deurbel met 16 verschillende melodieën en een bereik tot 30 meter, voor 4,99 euro. Een Gum StarWars elektrische tandenborstel, voor 5,99 euro. En tussen al die heerlijkheden door getekende portretjes van Sint en Piet. Handjes tot oorhoogte geheven, en ze kijken guitig.

Volgende foldertje met Last-Minute Sint Superaanbiedingen. Een Silly Hair Pop, met wilde haren die je alle kanten op kunt kammen. Niet goedkoop, 24,99 euro. Daartegenover staat dat de pop op het plaatje puur guitig kijkt. Dan zijn er een paar mechanische vechtersbazen met wapens in hun ijzeren armen, maar ze hebben geen hoofd. Dat valt een beetje tegen. Op de volgende bladzijde de SUPER MARIO BROS met als illustratie een besnord, boos agentje, helm op, gebalde vuisten. En toch slaagt hij erin, scheel-guitig te kijken. Op de voorpagina een verbaasd-guitig kijkend Piet.

In de Koude Oorlog werd onze communistische vijand ervan beschuldigd op krijgsgevangenen de techniek van hersenspoeling toe te passen. Aan het einde van de Koreaanse oorlog, in 1953 toen de repatriëring op gang kwam, wilden 21 Amerikanen niet meer terug naar het vaderland.

Psychologen opperden dat ze waren blootgesteld aan brainwashing, een geraffineerde techniek waardoor de normen en waarden van degene die eraan wordt blootgesteld, radicaal veranderen. Daarna is er een bibliotheek aan vakliteratuur over de hersenspoeling verschenen. Eigenlijk was het al oud nieuws. In Brave New World van Aldous Huxley en George Orwells 1984 worden hele volken gehersenspoeld. Newspeak, de beperking van de woordenschat en verandering van de betekenis der woorden, is een vorm van hersenspoeling.

Nu de grote vraag. Gaat het op deze manier (min of meer) bij het guitig kijken, je guitig gedragen, guitig uit de hoek komen ook zo? Sinds de geboorte van Mickey Mouse woekert de guitigheid over de wereld. Kijk om je heen, zie de invloed van de grote Mickey.