Dom van NRC om senioren zo te bashen

Kunnen ouderen best toe met wat minder pensioen en museabezoek? Dat onderzoek rammelt, betogen Frank Ankersmit, Arthur van Essen en Jaap den Hollander.

Het lijkt zowaar een trend te worden in NRC Handelsblad: seniorenbashing. En dat terwijl het vooral senioren zijn die deze krant nog overeind houden. Hoe dom kun je zijn?

Eerst was daar het rare artikel waarin de ouderenzorg een ‘seniorenfeestje’ werd genoemd (26 oktober, pagina 8). Vervolgens was er het interview met een medewerker van het Sociaal Cultureel Planbureau (20 november, pagina 4) die een onderzoek heeft verricht naar het inkomen en de leefsituatie van gepensioneerden, en concludeert dat ouderen best toekunnen met wat minder pensioen en ook dan nog tevreden zijn. Wij willen daar de volgende kanttekeningen bij plaatsen.

Het ware goed geweest als de lezer van deze krant er expliciet op zou zijn gewezen dat het hier beleidsvoorbereidend onderzoek betreft, dat wil zeggen onderzoek waarvan de conclusies in het belang zijn van de opdrachtgever en, secundair, in dat van de hier ten tonele gevoerde uitvoerder. Behalve dat deze laatste op dit onderzoek hoopt te promoveren (aldus de website van het SCP) hoopt deze ook „met zijn onderzoek de discussie over de pensioenen een andere richting op te duwen”.

Wat het eerste aangaat, een proefschrift behoort zich tot de feiten te bepalen; politieke desiderata vallen strikt genomen buiten het wetenschappelijk onderzoek.

Wat het tweede betreft, het volgende. In een tijd waarin de overheid veel geld tekort komt wordt hier een sector beschreven waar, zonder al te veel maatschappelijk verzet, diezelfde overheid geld weg zou kunnen halen. Dat is eerder gebeurd. Denk aan de met veel geheimzinnigheid omgeven gênante greep die Lubbers begin jaren negentig van de vorige eeuw in de kas van het ambtenarenpensioenfonds heeft gedaan en waarmee hij zich vergreep aan privaat eigendom. Het zou om vele miljarden zijn gegaan. Het is natuurlijk niet voor niets dat het SCP juist nu dergelijk onderzoek entameert.

Verder is er weinig opleiding voor nodig om te beseffen dat ‘tevredenheid’, net als ‘geluk’, een moeilijk te meten begrip is. Daarom was het interessant geweest uit het artikel te vernemen hoe de onderzoeker het begrip ‘tevredenheid’ heeft geoperationaliseerd, onder wie hij zijn vragenlijsten heeft uitgezet, hoe representatief de steekproef was en hoe de vraagstelling is geweest. Die gegevens zijn natuurlijk bij het SCP op te vragen, maar daarvoor meenden wij nu juist een krant te hebben. Zolang op de zojuist gestelde vragen geen antwoord komt, kan iedereen van alles over ‘pensioentevredenheid’ onder ouderen beweren. Bovendien hebben we aan gemiddelden niets; het gaat om individuele ouderen.

Wij, in leeftijd variërend van 65 tot 74, moeten er trouwens niet aan denken dat wij op ons vijfenzeventigste geen nieuwe computer meer zouden kunnen kopen, of geen museumbezoek zouden kunnen afleggen, omdat de overheid vindt dat onze wereld voor onze leeftijd groot genoeg is. Onderzoekers zouden eens een doordeweeks bezoek aan een museum moeten brengen: het ritselt daar van de stokken, rollators en rolstoelen! Het zijn juist deze gepensioneerden die onze musea en cafetaria’s open houden en onze treinen in de daluren vullen. Wij vermoeden dat de culturele instellingen van ons land en de NS niet blij zullen zijn met de voorgestelde ‘nieuwe richting’ in de discussie over de pensioenen. En de gepensioneerden zouden wij willen toevoegen: wees op uw hoede!

Frank Ankersmit is emeritus hoogleraar geschiedfilosofie, Arthur van Essen is emeritus hoogleraar toegepaste taalwetenschap en Jaap den Hollander is oud-medewerker aan het Historisch Instituut, alle drie aan de Rijksuniversiteit Groningen.