Boosheid en argwaan om Brusselse boom

Op de Grote Markt in Brussel staat dit jaar geen kerstboom, maar een ‘Xmas 3’-installatie. Is het om moslims niet voor het hoofd te stoten?

A steel installation, replacing the traditional Christmas tree, is illuminated at Brussels' Grand Place November 29, 2012. The 25-metre-high sculpture was designed by French architects Pier Schneider and Francois Wunschel. REUTERS/Francois Lenoir (BELGIUM - Tags: ENTERTAINMENT SOCIETY RELIGION) REUTERS

Er zijn niet veel Vlamingen die van Brussel houden. Ze vinden het er te druk, te vies en misschien ook wel te Franstalig. Maar met Kerst kwamen ze graag naar de Grote Markt. Daar zaten ze met een glaasje glühwein, zegt het Brusselse parlementslid Bianca Debaets van de Vlaamse christen-democraten: „Om te genieten van de mooie grote kerstboom, het lichtspel, de muziek.”

De kerstboom is er niet meer. Vanaf dit weekend staat bij het Stadhuis, het Broodhuis en de zeventiende-eeuwse Gildehuizen de ‘Xmas 3’: een installatie van staal, hout en doek, 24 meter hoog, die doet denken aan een kerstboom. Op de doeken worden videobeelden geprojecteerd.

Volgens burgemeester Freddy Thielemans, een Franstalige socialist, moet het kunstwerk – van de Franse architectengroep 1024 – zijn stad een modern imago geven. Maar het werd een bron van opwinding, ruzie en wantrouwen tussen de verschillende bevolkingsgroepen in Brussel. Al bijna 25.000 mensen tekenden een internetpetitie tegen de elektronische boom en voor ‘respect voor onze waarden en tradities’. Er staat: „Na het verbod op varkensvlees in schoolkantines, na het veranderen van de naam ‘kerstmarkt’ in ‘winterpret’ is nu beslist om de kerstboom van de Grote Markt weg te halen.”

Was er dan één moslim die bezwaar had gemaakt tegen de kerstboom? Nee. De stad Brussel liet ook meteen weten dat er niet was gekozen voor een kunstwerk om verwijzingen naar cultuur of religie vermijden. Het bewijs, volgens het stadsbestuur: de kerststal zou er wel weer gewoon staan.

In café La Brouette op de Grote Markt zegt Bianca Debaets dat het stadsbestuur geschrokken was van de ophef over de elektronische installatie. Debaets had, zegt ze, van betrouwbare bronnen gehoord dat het ook de bedoeling was geweest om de kerststal weg te laten – die qua stijl niet past bij de Xmas 3. Debaets had erover getwitterd en een persbericht rondgestuurd: „Wat volgt? Alle paaseieren uit de stad verbannen omdat ze verwijzen naar Pasen?”

Op televisie eiste een Vlaams parlementslid van Marokkaanse afkomst dat Debaets haar excuus aanbood, omdat daarna de petitie was bedacht. Debaets: „Gelukkig was er ook een collega met een moslimachtergrond die mijn boodschap wél had begrepen: mijn bezorgdheid was dat het stadsbestuur in de openbare ruimte geen verwijzing meer zou toelaten naar religie of traditie en die wil verbannen naar de privésfeer.”

Debaets zit in het ‘platform voor interreligieuze dialoog’, ze zegt dat ze bij autochtone Belgen „angst voor het niet-vertrouwde” ziet en dat het juist haar bedoeling is om mensen te leren verdraagzaam samen te leven. „We hebben in dat opzicht nog een lange weg te gaan. Je ziet nu weer hoe gevoelig het allemaal ligt. Maar dat is nog geen reden om met tradities te breken. Een kerstboom staat voor warmte en gezelligheid. Het zijn niet alleen christenen die dat vinden.”

De kerstboom kostte de stad zo’n vijfduizend euro. Het elektriciteitsbedrijf Electrabel betaalt de kosten van de Xmas 3: ruim 44.000 euro. Wie erop wil klimmen, betaalt 4 euro en de opbrengst gaat naar een stichting voor daklozen.

Op de Grote Markt staan Jacques en Dominique Andrieu uit Bordeaux met hun rug naar de kerststal. Ze bekijken de Xmas 3, samen met hun dochter Malcy die in Brussel architectuur studeert, en denken lang na over hun commentaar. „Wat ontbreekt aan dit bouwwerk”, zegt Dominique Andrieu dan, „is liefde. Het is meer een reclamezuil.”

    • Petra de Koning