Tentenkamp maakt illegalen zichtbaar

Vandaag wordt het tentenkamp in Osdorp dan toch ontruimd.

De uitgeprocedeerde asielzoekers wachten af. „De gevangenis is beter dan hier.”

Nederland, Amsterdam, 29-11-2012. Asielzoekerskamp aan de Notweg in Amsterdam Osdorp, de avond voor de door de burgermeester aangekondigde ontruiming. Foto: Olivier Middendorp

Correspondenten Amsterdam

Abdulnasir Abdalla Ahmed (37) steekt zijn zuurstokroze dossiermap weer in zijn tas. Hij heeft ze steeds bij de hand, de documenten die aantonen wie hij is en een stuk of tien brieven waaruit blijkt dat hij samen met de dienst Terugkeer en Vertrek al jaren bezig is uit Nederland weg te komen – als er maar een land was dat hem wilde toelaten. Naar Ethiopië kan hij niet terug. Daar is hij in 1999 weggevlucht, omdat hij als etnische Oromo in gewelddadig conflict kwam met andere bevolkingsgroepen. Somalië wil hem niet toelaten, omdat hij Ethiopiër is.

Hij trok naar een vluchtelingenkamp in Kenia waar zijn vrouw en kinderen – hij laat een gezinsfoto zien – nog altijd wonen volgens een document van de UNHCR. Kenia wil hem niet terug laten komen, omdat hij destijds op een vals paspoort is uitgereisd. Als je hem vraagt waarom hij ooit wegging uit het Keniaanse kamp als hij er nu zo graag weer heen wil, geeft hij een onverstaanbaar antwoord dat hij niet wil herhalen. In plaats daarvan laat hij nog een afwijzing zien van Groot-Brittannië, waar zijn moeder woont. Daar kan hij dus ook niet heen. „Wat moet ik dan?”

Afwachten. Tot de politie hem zal weghalen uit het tentenkamp aan de Amsterdamse Notweg, waar hij met een groep van intussen zo’n 150 andere uitgeprocedeerde asielzoekers demonstratief verblijft. Vanochtend zou de ontruiming plaatsvinden, uiterlijk om zeven uur. Op last van burgemeester Eberhard van der Laan van Amsterdam, die van het tentenkamp afwil, omdat het er te ongezond is voor de bewoners en omdat „de rek eruit is” bij de buurtbewoners die de uitgeprocedeerde asielzoekers tot nog toe van voedsel, drinken, kleding en dekens hebben voorzien.

Van der Laan had de asielzoekers een tijdelijke opvang aangeboden, dertig dagen om bij te komen van de tweeënhalve maand durende demonstratie in het koude en verregende kamp. In tien verschillende gemeenten konden ze in kleine groepjes terecht in dak- en thuislozenopvang. In eerste instantie hadden de asielzoekers afwijzend gereageerd: ze voelden weinig voor een verblijf tussen zwervers en verslaafden. Met behulp van de GGD en in goed overleg met de advocaten van de demonstranten hadden gisteren 88 bewoners zich toch bereid verklaard het kamp vrijwillig te verlaten.

Die vrijwillige aftocht lijkt gisterochtend aanvankelijk goed te gaan. Terwijl hier en daar nog bewoners gehurkt hun tandenpoetsen of net wakker uit hun tent komen, stelt vanaf een uur of negen een rij demonstranten zich op voor het schoolgebouw waar een medewerker van de GGD tijdelijk kantoor hield. Daarnaast stond een groep Somalische mannen in een kring te beraadslagen. Namens hen eist Ahmet op hoge toon een „contractpapier” van de GGD. „Erg belangrijgh”, zegt hij in het Nederlands. „Anders gaat niemand mee.’’ Wat moet er dan in dat contractpapier staan? „Dat wij niet overdag uit die opvang worden gezet”, zegt Ahmet, want dat is het gerucht dat over het kamp gaat.

Ze zijn murw en ze zijn achterdochtig. Ze hebben zich laten overhalen om hun demonstratie te ontbinden en dat zit hen toch niet lekker.

Even voor tienen stappen de eerste asielzoekers toch in het busje dat hen naar een buurthuis even verderop zal brengen. Daar vindt de screening plaats en dan gaan ze in kleine groepjes naar opvangtehuizen „binnen of buiten Amsterdam’’, zoals de burgemeester had beloofd. Met tassen en rolkoffers, en gepakt in drie of vier lagen van truien en jassen gaan ze het busje in.

Aaron Yosef uit Somalië omhelst wat vrienden en gaat naast zijn broer Mohammed zitten. „I want to say dankjewel to the neighbours”, zegt hij, die al die tijd eten en drinken en kleren aan de asielzoekers hebben gebracht. En aan burgemeester Van der Laan die deze opvang heeft aangeboden, tegen de wens van staatssecretaris Teeven (Justitie, VVD) in. Ze worden uitgezwaaid door leden van ‘Vrouwen tegen uitzetting’.

Twee busjes vertrekken nog volgens het GGD-schema, maar een half uur later komen de asielzoekers weer door het hek van het schoolplein gewandeld. Het hele plein klit om hen heen. Waarom zijn ze niet vertrokken? Ze vertellen dat ze pas in het buurthuis begrepen dat „binnen of buiten Amsterdam’’ betekent dat de een met de trein naar Enschede moest gaan, een paar anderen naar Groningen en weer anderen naar Eindhoven. „Zo kunnen we helemaal niet meer demonstreren’’, zegt de Somalische Mohammed verontwaardigd. Het groepje dat rond de zelfbenoemde leider Ahmet staat, is het erover eens dat de gemeente hen uit elkaar wil halen om de demonstratie te breken. Bovendien: in hun eentje zijn ze overgeleverd aan de bureaucratische grillen van de daklozentehuizen.

Burgemeester Van der Laan was gisteravond voor de derde keer in het tentenkamp, toegezongen in het Afrikaans door de bewoners. Van der Laan kwam om ze te vertellen dat hij er alles aan doet om de ontruiming rustig te laten verlopen. En hij deed nogmaals een beroep op de asielzoekers om gebruik te maken van de tijdelijke opvang. Hij vroeg ze voor de ontruiming te vertrekken.

Maar ze weten het zeker. Ze blijven. Tot de politie hen verwijdert. „De gevangenis is beter dan hier”, zegt Sadik uit Soedan. De Nederlanders uit het actiewezen staan te glunderen. Actievoerder Jo van der Spek van M2M geeft twee darbuka’s aan twee kampbewoners. Ze beginnen te trommelen. Afrikaanse ritmes. Andere kampbewoners reageren niet op de muziek. Ze zijn moe. Sadik kijkt op en herhaalt: „De gevangenis is beter dan hier.”